Nerva en Fortuna

  
Ik ben nog altijd op zoek naar een mooie sestertius van keizer Nerva, maar kon deze prachtige as niet weerstaan. De mooie kop van Nerva met prominente neus siert de voorzijde. 

Op de achterkant staat godin Fortuna afgebeeld. Godin van geluk, maar een tikkeltje onvoorspelbaar, dus geluk kan ook kantelen naar ongeluk.....
In haar linkerhand houdt ze de zogenaamde 'hoorn des overvloeds' (in het latijn cornucopia) vast, in de rechterhand draagt ze een roer (want zij geeft een richting aan het menselijk bestaan).

De neus van Nerva

Ik realiseerde mij onlangs dat in mijn verzameling nog geen keizer Nerva voorkomt. Nerva is de eerste uit het rijtje van de zogenaamde 'goede keizers'. De andere vier zijn: Trajanus, Hadrianus, Antoninus Pius en Marcus Aurelius. Ik ben vooral nog op zoek naar een mooie sestertius van Nerva, maar deze denarius kon ik echt niet weerstaan. De beroemde neus van de keizer is niet te missen!

Wat valt er behalve de prominente neus nog meer te vertellen over deze keizer. Hij werd keizer in de onstuimige periode na de dood van keizer Domitanus, die vermoord werd door de Praetoriaanse Garde. Hij had daarvoor al een aantal jaren gediend onder Nero en de Flavische keizers.

Tijdens zijn 65ste levensjaar werd hij gekozen als keizer door de Romeinse senaat, de eerste keer in de geschiedenis dat dit op deze manier gebeurde (!). Zijn keizerschap was heel kort, minder dan twee jaar lang, en werd gekenmerkt door financiële problemen en een zwak leiderschap over het Romeinse leger. Zijn grootste verdienste was ongetwijfeld dat hij Trajanus adopteerde en hiermee een vreedzame troonopvolging had geregeld.

Nog aardig om te vertellen. Op de achterzijde van deze munt staan vier belangrijke attributen van de priester, dit zijn van links naar rechts:

een simpulum: dit is een soort van soeplepel waarmee bijvoorbeeld de wijn in een patera (offerschaal) werd geschept;
een aspergillum: deze 'kwast' werd gebruikt om heilig water mee te sprenkelen;
een kan: hierin werd vloeistof (water, wijn e.d.) bewaard dat tijdens de offerceremonie werd gebruikt;
een lituus: dit is een staf die werd gedragen door de priester, de augur. De keizer was overigens de hogepriester, in het latijn: pontifex maximus. Als je goed kijkt zie je op de voorzijde van de munt ook de letters PM die hierop duiden.

Mater Castrorum

Ik was niet op zoek naar een Faustina denarius, maar kon dit muntje echt niet laten schieten. Ik was verbaasd over het jeugdige en levendige portret van Faustina. Vaak is haar portret nogal stijfjes. Dit portret is op de een of andere manier anders……

Faustina Minor (de jongere) was een belangrijke vrouw in de Romeinse geschiedenis. Ze was de dochter van keizer Antoninus Pius en keizerin Faustina (de oudere). Ze trouwde met de volgende keizer in lijn Marcus Aurelius en was de moeder van keizer Commodus.

Uit de Romeinse bronnen is niet veel bekend over haar leven, maar wat er bekend is, ziet er niet goed uit voor haar. Ze wordt in verband gebracht met allerlei sterfgevallen door vergiftiging en executie. Ze wordt ook beschuldigd van het aanzetten tot de opstand van generaal Avidius Cassius tegen haar man. Waarschijnlijk omdat ze niet wilde dat haar zoon Commodus keizer zou worden (en daar had ze zeker gelijk in!).

Faustina vergezelde haar man op militaire campagnes en genoot daar enorm van. Marcus Aurelius gaf haar daarom de titel Mater Castrorum, wat 'Moeder van het kamp' betekent.

Deze denarius werd geslagen in Rome onder keizer Antoninus Pius, circa 147-150 na Christus. Faustina werd geboren rond 130 na Christus (er is geen zekerheid over haar geboortedatum). Ze was dus nog een ​​jonge vrouw op het moment dat deze munt werd geslagen.

Alle wegen leiden naar Rome

De Romeinen deden enorme investeringen in hun wegennet, dat uiteindelijk meer dan 80.000 (!) kilometer lang was. Veel van deze wegen kwamen Rome binnen waar de uitdrukking "alle wegen leiden naar Rome" vandaan komt.

De wegen hebben ongetwijfeld bijgedragen aan de enorme groei van het Romeinse rijk. Soldaten konden snel verplaatst worden, goederen konden makkelijk worden aangevoerd.

Omdat deze wegen technische hoogstandjes waren en een groot beslag legden op de financiële middelen van het rijk was het niet verwonderlijk dat de aanleg van wegen ook op munten verscheen.

Op deze denarius 'viert' keizer Trajanus zijn Via Traiana. De weg werd in 109 n. Chr. gebouwd als uitbreiding van de Via Appia dat Beneventum (Benevento), en Brundisium (Brindisi) met elkaar verbond via een snellere route. Brundisum was een strategisch belangrijke haven voor het Oosten.
Ter nagedachtenis aan de bouw van de Via Traiana werd de Boog van Trajanus in Beneventum opgericht.

Op de achterzijde van deze fraaie munt wordt een godin met wiel afgebeeld als de personificatie van de snelweg Via Traiana. In de afsnede (onder de godin) staan ook de letters VIA TRAIANA.

Hieronder nog een kaartje met daarop de Via Appia (groene lijn) en Via Traiana (rode lijn).

Hadrianus in Germania

Dit is een denarius van keizer Hadrianus. Op het eerste gezicht niet zo'n heel bijzonder muntje. De voorzijde heeft wat schade. Er lopen een paar krassen over het gezicht van Hadrianus. Toch is dit een speciaal muntje omdat het deel uit maakt van een serie 'reismunten' van de (reislustige) keizer Hadrianus. De dame op de achterzijde met schild en speer is namelijk de personificatie van de Romeinse provincie Germania waar Hadrianus op zijn reizen is geweest.

Hadrianus' eerste bezoek aan de Duitse provincies (Germania Superior & Inferior) begon in de vroege herfst van 121 na Christus. Hij bracht de winter door met onder andere het inspecteren van zijn legers en de Limes en het doorvoeren van een aantal hervormingen in het leger. In Colonia Agrippinensis (het Romeinse Keulen) verbleef Hadrianus bij zijn goede vriend Nepos, de toenmalige gouverneur van Germania Inferior. Nepos moest enkele maanden later Hadrianus naar Britannia (Romeins Groot-Brittannië) vergezellen toen hij daar tot gouverneur werd benoemd en toezicht hield op de bouw van de muur van Hadrianus.

Meer dan een decennium later, tussen 134 en 138 na Christus, werd de tournee van Hadrianus in de Duitse provincies herdacht door het slaan van deze munt.

Het is mijn tweede reismuntje in deze bijzondere serie van Hadrianus.

Commodus met leeuwenhuid

Wederom een muntje van keizer Commodus. Het is een heel bijzondere denarius. Op de voorzijde is de keizer afgebeeld met over zijn hoofd een leeuwenhuid. De bek van de leeuw met de manen is goed te zien. De keizer kleedde zich graag als de god Hercules, inclusief leeuwenhuid en zeulde een grote knuppel mee. Die knuppel is goed te zien op de achterzijde van deze munt.

De verwijzing naar Hercules blijkt ook uit de tekst op de achterzijde. Hier staat
van boven naar beneden HER-CUL RO-MAN AV-GV.

Commodus mocht graag als gladiator optreden tijdens spelen in het Colosseum in Rome. Hij was weliswaar vermomd als Hercules, maar zijn tegenstanders (mens en dier) hadden geen schijn van kans omdat de spelen gemanipuleerd werden.

Hieronder nog een prachtig beeld van deze vreemde, wrede keizer.

Hadrianus onderweg naar Rome

Mijn tweede sestertius van Hadrianus. Weer een lekkere klomp (25.05 gram).

Hadrianus, de keizer van het reizen, is op de terugweg naar Rome. Dat weten we, omdat de gallei naar links vaart. Naar links is naar huis en naar rechts is op weg naar een van de provincies. Dat weten we ook omdat op de achterzijde van de munt de letters 'FELICITATI AVG' staan, en dat betekent zoiets als 'fijne terugkeer keizer!'. Helaas zijn die letters op de achterzijde niet of nauwelijks te lezen. De munt is flink versleten. In deze kwaliteit is de munt goed betaalbaar, maar voor een heel fraai exemplaar moet je flink in de buidel tasten.

De 5 roeiers zijn wel goed te zien. Achter de roeiers zit de stuurman in zijn stuurhut. In het latijn noemen we deze persoon een 'hortator'. Deze persoon gaf de bevelen door aan de roeiers ('sneller, langzamer, etc. '). Als je goed kijkt zie je het been en een stukje van het lijf van de stuurman.

Ondanks de slijtage ben ik er weer heel blij mee. Weer een stukje geschiedenis dat ik mag vasthouden.....

Sestertius van Hadrianus

Mijn eerste aanwinst in 2019!
Dit is een sestertius van keizer Hadrianus (de keizer van de 'muur van Hadrianus'). Ik heb de munt gekocht vanwege het mooie portret van de keizer en de prachtige, groene, patina. De uitstraling van deze munt is echt heel fraai.
Ik wil graag een sestertius van de vijf goede (adoptie)keizers. Ik heb er inmiddels vier. Nerva ontbreekt nog. Een mooie sestertius van Nerva voor een 'redelijke prijs' is moeilijk te vinden. Ik hoop echter er nog dit jaar eentje toe te kunnen voegen aan mijn verzameling.
Vooralsnog zie ik de prijzen van deze bronzen alsmaar stijgen. Er is veel interesse in kwalitatief mooie exemplaren van deze munten, zeker van de populaire keizers. De bronzen van keizer Hadrianus zijn erg gewild. De munten zijn van een hoog niveau, door goede muntmeesters gesneden.

Nog wat info over deze munt.
De munt weegt 22,97 gram en heeft een diameter van 32,79 mm.
COS III betekent dat Hadrianus voor de derde keer consul is geworden.
De godin op de achterzijde is Aequitas. De weegschaal die zij in haar rechterhand houdt is goed te zien. De weegschaal staat symbool voor eerlijkheid en gerechtigheid (billijkheid). Vaak heeft ze in haar andere hand een cornucopia (de hoorn des overvloeds), die staat voor rijkdom uit de handel. In combinatie met de weegschaal is zij dan de godin van de eerlijke handel en dus ook eerlijke handelaars. Op deze munt draagt ze in haar linkerhand geen hoorn des overvloeds, maar houdt ze een staf vast.
Op deze munt oogt ze wat mysterieus, prachtig !

 

Trajanus en de oorlogen tegen de Daciërs

Een juweeltje!
Dit is mijn derde sestertius uit de serie goede keizers. Ditmaal een (dikke) munt van keizer Trajanus.

De voorstelling op de achterzijde is ook nu weer heel interessant.
De godin Victoria houdt een schild vast met daarop de letters 'VIC DAC'. Het schild staat op een stammetje van een palm. Haar linkervoet staat op een helm.
Met deze afbeelding wordt gedoeld op de overwinning van keizer Trajanus op de Daciërs.

Het gebied van Dacië heet tegenwoordig Roemenië. De keizer heeft twee oorlogen gevoerd tegen de Daciërs. Na de eerste korte oorlog was Dacië onderworpen, maar de lokale heerser Decebalus (de dappere) die zich eerst had overgegeven ontketende een nieuwe strijd. In de tweede Dacische oorlog werden de Daciërs definitief verslagen. In 107 AD kwam de keizer in triomf terug van zijn veldtocht in het Noorden. Er werden maar liefst 123 feestdagen uitgeroepen voor het hele rijk! De keizer kon dit makkelijk betalen want er was ongelooflijk veel goud en zilver buitgemaakt op de Daciërs.

Met de Daciërs liep het niet goed af. Dacië werd een Romeinse provincie en veel inwoners werden tot slavernij gedwongen of werden gedood, om nieuwe opstanden te voorkomen. Decebalus vluchtte maar pleegde later zelfmoord.

In 113 werd de zuil van Trajanus geplaatst waarop de veldtochten van Trajanus in Dacië als een soort van stripverhaal zijn afgebeeld. Ik bezit een mooie denarius van Trajanus met deze zuil op de achterzijde van de munt.

Leuk klein detail is dat op de borst van Trajanus het hoofd van Medusa (een figuur uit de mythologie) wordt afgebeeld, bedoeld om het kwaad af te wenden. Dit wordt een aegis genoemd. Op deze munt is het hoofdje helaas niet zo goed te zien......

Grappig feitje is verder dat deze munt ook op een postzegel (posta romana) staat afgebeeld.

Marcus Aurelius

Dit is mijn tweede sestertius uit de serie 'goede keizers'. Deze munt heeft een doorsnede van 32 mm en weegt 25,73 gram.

Deze munt komt uit de periode van de zogenaamde adoptiefkeizers, tussen 96 en 180, waarin vijf keizers achter elkaar een of twee zonen als opvolgers adopteerden. Het was tevens een enorme bloeiperiode van het Romeinse Rijk. Het rijk is nooit groter geweest dan ten tijde van deze keizers. De keizers waren zeer bekwame bestuurders en staan daarom bekend als de 'vijf goede keizers'.

Ik had al een mooie sestertius van een andere goede keizer, namelijk Antoninus Pius. Mijn doel is een complete serie goede keizers in sestertii te verzamelen.

Overigens bevindt zich in mijn verzameling ook een sestertius van de zoon van keizer Marcus Aurelius, namelijk Commodus. Hij wordt absoluut niet meer tot de goede keizers gerekend! Keizer Commodus is de geschiedenis ingegaan als een keizer, die in tegenstelling tot zijn vader, het rijk slecht bestuurde (en vooral ook aan anderen overliet....).

Ook de achterzijde van deze munt is interessant.
Hier wordt de godin Providentia afgebeeld. Zij was godin van 'het vooruitzien'. De keizer moet immers altijd oog hebben voor wat het Romeinse volk nodig heeft (een vooruitziende blik). Wat vooral interessant is, is dat Providentia met een staf naar de grond wijst, en dat aan haar voeten een bol ligt. Is dit misschien een globe van de aarde? Dat zou betekenen dat de Romeinen al wisten dat de wereld rond is. Dat is geen rare veronderstelling omdat in de Griekse oudheid al beweerd werd (door Pythagoras en anderen) dat de aarde bolvormig is......

Antoninus Pius

Een sestertius van keizer Antoninus Pius!

Heerlijk zo'n lekkere dikke munt ( 31mm, 24.77gr). Dit is mijn eerste sestertius van een zogenaamde 'goede keizer'. De afbeelding van Indulgentia op de achterzijde is zeldzaam. Zij is godin en personificatie van de genade of vergiffenis. Haar attributen zijn een patera en een scepter. Hier wordt zij zittend afgebeeld met een scepter om haar linkerarm en een uitgestrekte rechterhand.

Hadrianus' reizen: Nilus

Keizer Hadrianus regeerde in een periode dat het relatief rustig was in het Romeinse rijk. Dat gaf hem gelegenheid om de uithoeken van zijn rijk te bezoeken. Deze keizer was in zijn regeerperiode meer tijd aan het reizen dan dat hij in Rome was!

Op onderstaande kaart is goed te zien welke reizen hij heeft gemaakt.

Van deze reizen is een hele serie munten geslagen.
Deze denarius laat zien dat hij tijdens zijn reizen de Nijl (Egypte) heeft bezocht. Het is een fraaie munt met op de achterzijde de god Nilus (god van de Nijl). Als je heel goed kijkt dan zie je direct onder de liggende god een krokodil met de bek naar links. Daaronder het kabbelend water van de Nijl. Het nijlpaard, eveneens met de bek naar links en komend uit het water, bevindt zich rechts van het midden van het muntplaatje. Hieronder heb ik beide dieren gemarkeerd.

De munten uit deze 'reisserie' zijn razend populair bij verzamelaars. Het is immers een mooi verzamelthema. Ik ga mijn best doen een paar andere munten uit deze serie toe te voegen aan mijn verzameling. Ben alvast blij met de eerste in mijn collectie!

Zuil van Trajanus

Er valt wel een en ander aan te merken op deze denarius. Het is een 'ruw' exemplaar met wat beschadigingen hier en daar. Ook het standbeeld is helaas niet helemaal zichtbaar. Het hoofd van Trajanus ontbreekt. Maar.....het is wel een van de bekendste denarii van Trajanus, met een prachtig zichtbare zuil! En deze zuil valt nog steeds te bewonderen in Rome.

Over deze zuil is heel veel informatie te vinden op het internet. Ik vermeld hier daarom maar een paar feitjes....
De zuil herdenkt de overwinningen van keizer Trajanus in Dacië (het huidige Roemenië). De zuil bestaat uit 20 kolossale blokken wit marmer en is bijna 30 meter hoog (35 meter indien het voetstuk wordt meegerekend).
Op de munt is simplistisch weergegeven hoe een strook reliëfs rondom de zuil slingert. Op deze strook zijn meer dan 2.500 figuren (!) afgebeeld die als een soort van stripverhaal vertellen van de oorlogen in Dacië.
Nog een leuk feitje: om er voor te zorgen dat alle figuren er vanaf de grond even groot uitzien wordt de strook van de voet van de zuil tot bovenaan steeds breder. De reliëfs waren ook niet altijd wit, vroeger waren ze beschilderd in allerlei kleuren.

Het standbeeld van keizer Trajanus is later door een paus vervangen door een beeld van de heilige Petrus. Dit beeld kijkt nog steeds uit over het forum.

Tot slot een aardige legende....
Volgens deze legende werd de zuil van de ondergang gered door paus Gregorius de Grote. Hij wordt zo bewogen door een reliëf waarop Trajanus de moeder van een dode soldaat helpt dat hij god smeekt om de ziel van de heidense Trajanus uit de hel te redden. Zo geschiedde. Volgens diezelfde legende zou de tong van Trajanus intact zijn geweest toen de urn met de as werd opgegraven. De tong vertelde het verhaal van de redding uit de hel. Daarna werd het gebied rond de zuil heilig verklaard waardoor de zuil, in tegenstelling tot talloze andere Romeinse monumenten, bewaard bleef.

Commodus de gladiator

Ik was onmiddellijk in de ban van deze sestertius. De keizer is Commodus. Op de achterzijde berijdt deze keizer een quadriga (vierspan). De paarden lijken in de mist te verdwijnen. De versierselen op de kar zijn nog zichtbaar. De groene patina is prachtig.

De munt weegt ruim 23 gram. Op de foto hieronder is goed te zien hoe dik de munt is.

Over deze keizer is veel te vertellen.
Commodus is een zoon van keizer Marcus Aurelius die in 180 overleed. Commodus, pas 18 jaar oud, was ineens de enige keizer van het hele Romeinse Rijk. Commodus voerde als keizer weinig oorlog. In feite hield hij zich vooral bezig met de leuke dingen van het leven, terwijl het besturen van het enorme rijk werd overgelaten aan een handjevol vertrouwelingen, zoals de kamerheer Saoterus, een vrijgelatene. Door zijn vrijgevigheid en het organiseren van talrijke spelen bleef Commodus populair bij het leger en het volk. Veel van het geld dat hiervoor nodig was ontving hij door belasting te heffen bij de Romeinse elite. Het was een kwestie van tijd voordat de ontevredenheid van de elite zou leiden tot couppogingen. Een van de beroemdste samenzweringen is die van zijn zuster Lucilla. Deze poging om de keizer te vermoorden mislukte en Lucilla werd verbannen naar Capri, waar Commodus haar later alsnog liet doden.

Commodus hield zich vooral bezig met sporten als paardrijden, wagenrennen en gevechten. Dit niet alleen privé maar soms ook in het openbaar. De elite sprak schande van zijn gevechten in de arena als gladiator. Gladiatoren waren in hun ogen qua status gelijk aan acteurs en prostituees. Een keizer hoorde hier alleen naar te kijken, niet eraan deel te nemen. Verder vocht Commodus met allerlei exotische dieren. Een keer doodde hij honderd leeuwen op één dag. Toen Commodus een keer een struisvogel had onthoofd, bracht hij de kop naar de tribune van de senatoren, alsof hij hiermee een onheilspellende boodschap wilde afgeven. Volgens Cassius Dio vonden de senatoren in kwestie dit zo lachwekkend dat ze op laurierbladeren kauwden om hun lachen in te houden

Al sinds het begin van zijn keizerschap probeerde Commodus zichzelf als een god neer te zetten, waarbij hij zich vaak liet afbeelden als Hercules.

In 191 woedde er een paar dagen een hevige brand in Rome, die de stad ernstige schade toebracht. Commodus greep dit aan om de stad om te dopen in  'Colonia Lucia Annia Commodiana', dit tot afgrijzen van de Senaat. Ook zijn eigen naam liet hij regelmatig veranderen. Hij noemde zich op enig moment 'Lucius Aelius Aurelius Commodus Augustus Herculeus Romanus Exsuperatorius Amazonius Invictus Felix Pius'. Alle maanden van het jaar moesten een van zijn namen krijgen.

Toen Commodus in december 192 aankondigde dat hij van plan was om op 1 januari als consul én als gladiator het nieuwe jaar in te luiden, ging hij  te ver.  Zijn concubine Marcia had Commodus de avond voordat hij zijn plan zou uitvoeren gesmeekt om voorzichtiger te zijn en de naam van Rome niet door het slijk te halen. Marcia ontdekte toen tot haar schrik dat haar eigen naam bovenaan een dodenlijst van Commodus stond. Uiteindelijk werd worstelaar Narcissus, de sparringpartner van Commodus, ingeschakeld om tegen een hoge beloning de keizer te wurgen......

Hieronder nog een antieke medaillon met een vergelijkbare afbeelding van Commodus in een quadriga (niet in mijn bezit !). Op deze afbeelding is goed te zien hoe mijn munt er zonder veel slijtage zou hebben uitgezien. En dan ook zeker buiten mijn budget zijn gevallen...