Leeuwen in het Colosseum

Een tweede muntje uit de serie die de duizendste verjaardag van de geboorte van Rome herdenkt. Keizer Philippus liet deze munten slaan.
Op mijn eerste muntje stond een nijlpaard afgebeeld, ditmaal een prachtig plaatje van een leeuw. Kijk hoe mooi de manen zijn en zie de zwierige krul in zijn staart.

De leeuw in het Romeinse Rijk staat natuurlijk symbool voor de fanatieke christenvervolgingen door een aantal keizers die volgens de geschiedschrijving 'christenen voor de leeuwen wierpen'.

Naar verluidt zijn tijdens de 1000-jarige spelen vooral heel veel gladiatoren (veelal ongetrainde krijgsgevangenen) en exotische dieren gedood.
Zoals elders op mijn blog is te lezen kreeg elke werkplaats waar munten werden geslagen (officina) een dier toegewezen. Dit was officina I, dit Romeinse cijfer is goed te zien onder de leeuw.

Ik krijg de smaak te pakken, misschien verzamel ik ze wel alle zes in zilver!

De medekeizer Maximianus Herculius

Een antoninianus van keizer Marcus Aurelius Valerius Maximianus, zoals zijn volledige naam was, bijgenaamd Herculius. De keizer, gekleed in militair tenue, ontvangt van de god Jupiter een bol met daarop Victoria (godin van de overwinning).

Op de achterzijde van deze munt staat 'CONCORDIA MILITVM'. Dit betekent eendracht (concordia) van het leger (militvm). Eendracht was natuurlijk belangrijk voor een keizer, zeker in de woelige periode waarin deze keizer regeerde.

Deze keizer was van tamelijk lage afkomst. Hij wist zich via het leger op te werken.Toen zijn vriend Diocletianus keizer werd, benoemde hij Maximianus tot medekeizer. Ze verdeelden het keizerrijk: Diocletianus regeerde over het oostelijke deel en Maximianus over het westelijke deel.

Het was een roerige periode voor het Romeinse rijk. Op allerlei plaatsen vielen barbaarse stammen het rijk binnen en tegelijkertijd kwam een aantal volkeren binnen de grenzen in opstand tegen het gezag. Maximianus moest dan ook veel veldtochten houden om de opstandelingen tot rust te brengen. De vele problemen in het rijk brachten de twee keizers ertoe om beiden een onderkeizer aan te wijzen.

Zo ontstond in 293 de tetrarchie, waarbij het rijk werd bestuurd door twee keizers en twee onderkeizers (Caesars). Ze spraken af dat de keizers na twintig jaar regeren zouden aftreden en opgevolgd zouden worden door de Caesars. In 305 traden beide keizers inderdaad af om plaats te maken voor hun opvolgers. Maximianus had echter de smaak van de macht te pakken gekregen en probeerde later nog twee maal om opnieuw keizer te worden. Hij was echter niet de enige die dat wilde, zodat er een onrustige periode volgde met allerlei verschillende troonpretendenten, waaronder ook Maxentius, de zoon van Maximianus.

De christenvervolger Diocletianus

Een fraaie follis van deze belangrijke keizer Diocletianus die lang geregeerd heeft (zeker voor de keizers uit deze woelige periode in de Romeinse geschiedenis!). De follis werd ingevoerd door deze keizer en werd uit brons geslagen en met een dunne zilverlaag afgewerkt.

Keizer Diocletianus was van eenvoudige komaf en wist zich, dankzij zijn uitstekende inzicht en organisatorische talenten, op te werken in het leger. Als zijn voorganger Numerianus komt te overleden tijdens een veldtocht (zie elders in dit blog) wordt Diocletianus uitgeroepen tot nieuwe keizer. Nadat Diocletianus weet af te rekenen met de andere troonpretendent, Carinus, is hij alleenheerser over het Romeinse Rijk.

Als hij keizer wordt verkeert het rijk in chaos. Het gaat slecht met de economie en barbaarse volkeren vallen met grote regelmaat binnen. De keizer grijpt in door een aantal belangrijke hervormingen door te voeren. Hij vernieuwt of reorganiseert het leger, het monetaire systeem en het belastingstelsel. De belangrijkste hervorming is de verdeling van het bestuur door het benoemen van een tweede augustus (Maximianus, zie elders in dit blog) en twee opvolgers. De twee keizers en twee Caesars besturen elk een kwart van het Romeinse Rijk. Door deze verdeling kan het rijk effectiever verdedigd en bestuurd worden. Onder Diocletianus verliest Rome haar belangrijke rol als politiek centrum en regeren de vier Romeinse heersers vanuit hun eigen hoofdsteden. Het nieuwe bestuurssysteem van Diocletianus heet de tetrarchie.

Diocletianus maakt ook naam als fanatiek christenvervolger. Hij gaf de christenen de schuld van de teloorgang van het rijk. De vervolgingen zijn zo hevig geweest dat de Oosters-orthodoxe kerk deze nog steeds herdenkt.

Diocletianus doet in 305 na Chr. afstand van de troon, en eist dit ook van de tweede augustus Maximianus. Deze stap is zeer opmerkelijk omdat Diocletianus de enige Romeinse keizer is die vrijwillig afstand heeft gedaan van de troon! Hij trekt zich terug in zijn gigantische paleis in Spalatum, het hedendaagse Split, en leeft daar nog enkele jaren in politieke afzondering.

Hippopotamus

Ik ben kennelijk bevangen door het 'hippo-virus'.
Waar mijn vorige munt over de reizen van Hadrianus nog een zoekplaatje was (zoek de hippo), wordt het nijlpaard hier prachtig afgebeeld op de keerzijde van deze fraaie munt. De open bek is goed zichtbaar.
Ook deze munt is er weer een uit een serie van fascinerende munten. Er is veel te vertellen over deze serie.

Op 21 april 248 opende keizer Philippus de festiviteiten ter ere van de duizendste verjaardag van de stichting van Rome in 753 v.Chr. door Romulus en Remus. Ter herinnering aan deze festiviteiten liet de keizer munten slaan met de omschriften Romae aeternae en Saeculares Augg.

Naar verluid werden tijdens deze spelen meer dan 1.000 gladiatoren gedood samen met honderden exotische dieren waaronder nijlpaarden, luipaarden, leeuwen, giraffen en een neushoorn.

De ‘duizendjarige’ munten werden geslagen in goud, zilver en koper, met het portret van een lid van de keizerlijke familie: Philippus I, zijn vrouw Otacilia Severa (zie hier!) of hun zoon Philippus II.

De munten worden door de hedendaagse verzamelaars niet verzameld vanwege de familie op de voorzijde, maar vanwege de dieren op de achterzijde. Elke zogenaamde officina (werkplaats waar munten werden geslagen) kreeg één dier toegewezen. Deze werkplaatsen werden op de munt gemarkeerd door de Romeinse cijfers I, II, III, IIII, V of VI op de achterzijde.
De leeuw was het onderwerp voor de eerste officina, de wolvin met tweeling voor de tweede, de eland voor de derde, het nijlpaard voor de vierde, het hert voor de vijfde en de antilope voor de zesde. Op deze munt is het Romeinse cijfer IIII goed zichtbaar in de afsnede.

De laatste soldatenkeizer

De derde (late) soldatenkeizer op rij, die ik eigenlijk niet verzamel, maar het begint nu toch echt een collectie te worden.
Weer een mooi portret, met een prachtige afbeelding van Jupiter op de keerzijde. Let op de vogel. Natuurlijk een adelaar, want dit is een van de symbolen waar Jupiter goed aan te herkennen is.

Numerianus was ook weer zo'n soldatenkeizer die maar kort van zijn roem heeft mogen genieten. Hij was keizer van 283 tot november 284.
Een niet onbelangrijk feitje is dat zijn vader, Carus, voor hem een huwelijk arrangeerde met de dochter van Aper, prefect van de Praetoriaanse garde.

Numerianus werd ziek halverwege 284 en stierf begin november. Het gerucht gaat dat de keizerlijke staf zijn dood wilde verhullen (om zo de loyaliteit van het leger niet op de proef te hoeven stellen) door te zeggen dat Numerianus in een gesloten draagstoel zat vanwege een ernstige ontsteking aan zijn ogen. Na een aantal dagen roken soldaten echter de stank en vonden ze het ontbindende lichaam van de keizer. Het leger koos vervolgens op 20 november Diocletianus als opvolger.

De prefect Aper (schoonvader van Numerianus) had geprobeerd om zelf steun te krijgen om op de troon te komen. Diocletianus beweerde (wellicht terecht !) dat Aper zijn schoonzoon had vermoord. Dit betekende het einde voor Aper. In het volle zicht van het leger werd hij gedood door Diocletianus.

Met de dood van Numerianus en de troonsbestijging van Diocletianus werd de barre tijd van de soldatenkeizers afgesloten....

GLORIA EXERCITVS

Ik kon het niet laten. Weer een (hele) late keizer toegevoegd aan mijn verzameling. Dit is Constantius II, toen nog geen keizer maar caesar (prins). Hij was de tweede zoon van zijn beroemde vader Constantijn de Grote, de grondlegger van de christelijke periode van het Romeinse Rijk. Hij draagt op dit portretje een lauwerkrans, dit is best bijzonder, want dit is eigenlijk voorbehouden aan de augustus (keizer) en niet aan de kinderen......

Het omschrift op de voorzijde leest 'CONSTANTINVS IVN NOB C. Door de letters 'IVN' (afkorting voor junior) achter de naam weten we zeker dat het hier om de tweede zoon Constantius II gaat. Hij is de enige die junior achter zijn naam heeft staan. De letters 'NOB C' staan voor nobele caesar.

Ook deze munt is aangeschaft voor de fraaie keerzijde. Wat een mooi gedetailleerd plaatje van twee soldaten die elkaar diep in de ogen kijken. Het omschrift op de achterzijde leest (van links naar rechts) GLOR-IAEXERC-ITVS. Dit betekent 'glorie van het leger'. Deze afbeelding met twee soldaten is overigens een van de meest voorkomende op munten uit de Romeinse tijd...

Aankomst van de keizer

Nog een munt van een late soldatenkeizer die ik niet kon weerstaan. Dit is keizer Probus (276 tot 282 n. Chr.). Op de achterzijde zit de keizer te paard terwijl een krijgsgevangene onder de duim (in feite onder de paardenhoef) wordt gehouden. De keizer houdt een scepter in de linkerhand en houdt de rechterhand omhoog om de bevolking van Rome te begroeten.

Het omschrift op de achterzijde leest 'adventus aug' ('de aankomst van de keizer). Met deze antoninianus wordt de aankomst van de keizer in Rome, een belangrijke gebeurtenis, herdacht.

Na de dood van keizer Tacitus werd Probus door de legioenen van het oosten tot keizer uitgeroepen en na de dood van Tacitus' halfbroer Florianus was hij heer en meester van het hele Romeinse rijk. Tijdens zijn regering behaalde hij belangrijke militaire successen en probeerde ook de welvaart te herstellen door de aanleg van wijngaarden en infrastructuur.

Deze keizer is uiteindelijk door zijn eigen manschappen vermoord (in 282). Hij wilde een aantal legioenen opheffen en soldaten te werk stellen voor civiele taken zoals het aanleggen van de wijngaarden. Toen hij de legioenen beval om met het droogleggen van de door malaria getroffen moerassen rond Sirmium te beginnen, was voor hen de maat helemaal vol en werd hij vermoord door woedende soldaten. Hij was zeer populair bij het volk en de senaat die in diepe rouw waren na zijn dood.

De keizer wordt gekroond

Dit is Aurelianus. Een keizer die buiten mijn verzameling valt omdat ik de zogenaamde 'soldatenkeizers' eigenlijk niet verzamel, maar wat een plaatje is dit. Ik kon deze munt echt niet weerstaan. Het mooie van veel latere keizers is dat je voor relatief weinig geld prachtige munten kan aanschaffen, en deze munt is hier een mooi voorbeeld van.

De vrouw op de achterzijde van deze munt kroont Aurelianus (in militair tenue) tot keizer. Deze Aurelianus was een Romeins keizer van 270 tot 275 en de tweede in een rij van verscheidene succesvolle 'soldatenkeizers' die het Romeinse Rijk hielpen zijn macht te herwinnen aan het eind van de 3e en het begin van de 4e eeuw n.Chr. Hij was een succesvol generaal en het was voor een groot deel aan hem te danken dat het eens machtige Romeinse rijk niet verder in elkaar zakte.

Tijdens zijn regering werd het rijk, na vijftien jaar aan opstanden, het verlies van twee derde van zijn territorium (aan het Palmyreense Rijk in het oosten en het Gallische keizerrijk in het westen) en verwoestende invallen van de Goten, herenigd. Zijn successen zouden het einde betekenen van de crisis van de derde eeuw, waardoor men hem de titel Restitvtor Orbis ("Hersteller van de Wereld") gaf. Dit staat ook op de achterzijde van de munt.

Door het verval van het Romeinse rijk waren er grote problemen met de waarde van het geld. De zilveren antoninianus (te herkennen aan het portret met stralenkroon) was verworden tot een koperen munt met een dun laagje zilver. De munten waren dus niet van zilver, maar 'verzilverd'. Aurelianus heeft het muntsysteem aangepast en een verbeterde versie van de antoninianus ingevoerd met een zuiverheidsgraad van 20 delen koper op 1 deel zilver.

Op deze munt is niet of nauwelijks zilver te zien, maar de patina is prachtig!

De munt staat ook op de (geweldige) website Wildwinds onder RIC 297 var. A, hier te vinden.

Een piepjonge keizer

Opnieuw een muntje uit een periode in de Romeinse geschiedenis die ik eigenlijk niet verzamel, maar ook deze Gordianus kon ik niet weerstaan.
Het is een van de eerste muntjes die ik heb aangeschaft. Het is een keizer waarvan nog steeds ongelooflijk veel munten op de markt zijn, waardoor de prijs van de kwalitatief vaak goede munten heel aantrekkelijk is. Het lijkt een denarius te zijn, maar dat is het niet. Het is een antoninianus.

Hierover valt nog wel iets te vertellen.De antoninianus is een zilverstuk dat twee maal zoveel waard was als een denarius. De munt is iets groter en het portret van de keizer heeft altijd een stralenkroon (zo ook hier). Deze kroon was al enkele eeuwen het teken dat deze munt een dubbele waarde had.
Maar ook al was de antoninianus tweemaal zoveel waard als de denarius, toch woog hij nooit meer dan 1,6 maal het gewicht van de denarius. Daaruit blijkt dat deze munt bij zijn introductie een bezuinigingsmaatregel vormde. De antoninianus verving de denarius geheel na de heerschappij van Gordianus III.

Ook over de keizer valt wel een en ander te vertellen.

Gordianus III was nog maar een jongen van 13 jaar oud (!) toen hij keizer werd (in 238 AD). Hij is hiermee de jongste Romeinse keizer ooit. Zijn opa Gordianus I was samen met zijn oom Gordianus II en met instemming van de senaat in opstand gekomen tegen het bewind van keizer Maximinus. De beide Gordianii werden echter bij Carthago verslagen door een gouverneur die loyaal bleef aan Maximinus. Toen het nieuws van hun nederlaag en dood Rome bereikte werden twee senatoren Pupienus en Balbinus tot keizer benoemd om de strijd tegen Maximinus voort te zetten. Dit was zeer tegen de zin van het volk die de kleinzoon van Gordianus graag als keizer had gezien. Het kwam tot grote ongeregeldheden in de stad die pas afzwakten nadat Gordianus tot Caesar (prins) werd gemaakt.

Uiteindelijk werden Pupienus en Balbinus door de pretoriaanse garde vermoord die ontevreden was over de benoeming van deze twee senatorenkeizers en vreesden voor impopulaire maatregelen tegen de garde. Na deze moord werd de jonge Gordianus door de pretorianen tot keizer uitgeroepen, en is hij tegenwoordig bekend als Gordianus III. In 244 overleed ook deze Gordianus in het oosten, hoe is niet precies bekend. Vermoedelijk vermoord en nog geen 20 jaar oud.....