Provoco

Een bijzonder interessant muntje uit de tijd van de republiek. Helaas zijn de letters PROVOCO op de achterzijde van het muntje in de loop van de eeuwen weggesleten.

De voorstelling op de achterzijde van deze munt beeldt een zogenaamde 'provocatio' ad populum' uit (beroep bij het volk). Dit is het recht van de Romeinse burgers om in beroep te gaan tegen rechterlijke willekeur van de Romeinse magistraten. Een magistraat die geen rekening hield met dit recht en een vonnis toch uitvoerde, maakte zich schuldig aan een misdrijf en werd dienovereenkomstig gestraft. Ook het beroep op een zogenaamde volkstribuun wordt provocatio genoemd. Het provocatierecht bleef intact tot het in de keizertijd vervangen werd door de appellatio ad Caesarem (beroep bij de keizer).

Gens Marcia

Ik heb dit republikeinse muntje in een 'split second' gekocht vanwege de weergaloze biga (tweespan) op de keerzijde. Werkelijk prachtige details met de twee paarden in galop en Victoria die de teugels houdt en de paarden opzweept. Een deel van deze denarius (de onderzijde met de maiskolven....) is niet goed geslagen, maar dat doet niets af aan het mooie plaatje!

Op de keerzijde staan tussen de maiskolven de letters MARC. 
De gens Marcia was een voorname gens (familie) in het Oude Rome. Ze voerde haar afkomst terug op de vierde legendarische koning van Rome: Ancus Marcius. De gens kende een plebejische (eenvoudige) en patricische tak (adel), waarbij het hoogstwaarschijnlijk is dat de laatste uit de eerste voortkwam.

Agrippa, vriend van Augustus

Marcus Vipsanius Agrippa is tijdens zijn leven niet geëerd met een eigen munt. Wel zijn tijdens zijn leven munten geslagen waarop hij samen met zijn goede vriend Augustus wordt afgebeeld. Zijn bekendste munt is bovenstaande munt die postuum is geslagen tijdens de regeerperiode van Caligula. Deze munt is in grote aantallen geslagen, een halve eeuw na zijn dood (!).

Op deze aantrekkelijke munt wordt zijn derde consulaat vermeld. Ook staat in het omschrift dat hij de zoon (Filius) is van Lucius Agrippa (Lucii). Op de achterzijde staat (bijna vanzelfsprekend) Neptunus, de god van de zee (daar heeft Agrippa immers de belangrijkste overwinningen behaald). Neptunus heeft in zijn rechterhand een kleine dolfijn en in zijn linkerhand een trident (drietand). 

Agrippa werd in hetzelfde jaar geboren als zijn jeugdvriend Octavianus. Hij was de zoon van Lucius en van eenvoudige komaf. Hij was vanaf zijn jeugd een boezemvriend van Octavianus, de latere keizer Augustus. Agrippa gaf blijk van grote militaire capaciteiten, vooral op zee. Hij haalde een overwinning in de slag van Nauloque bij Mylea, waarbij Sextus Pompeus werd verslagen. 

Hij was tevens de grote winnaar van de zeer beroemde zeeslag bij Actium waarbij de zeevloot van Marcus Antonius en Cleopatra werd verslagen. Agrippa trouwde met de dochter van keizer Augustus, Julia. Zij kregen vijf kinderen,waarvan Agrippina de moeder was van de latere keizer Caligula. Hij werd tribuun, gouverneur van Syria en later van Roma. Hij werd benoemd als mederegent en opvolger van Augustus. Hij liet als gouverneur van Roma waterleidingen, de thermen en het pantheon bouwen. Agrippa stierf op 51-jarige leeftijd, ten gevolge van verwondingen opgelopen tijdens een militaire missie. Zijn as werd bijgezet in het mausoleum van Augustus. De begaafde militair, staatsman en bouwmeester werd door velen gewaardeerd.

Severus Alexander

Dit is een interessante munt, in een opwelling gekocht, vanwege het fraaie hoofd van keizer Severus Alexander en de mooie patina.
Het is een munt uit Nicaea, een oude Griekse stad in Klein-Azië. Nicaea maakte onderdeel uit van de provincie Bithynia, dat door de Romeinen werd toegevoegd aan hun rijk. Later werd de stad veroverd door de Turken en ingelijfd in het Ottomaanse Rijk. Tegenwoordig staat de stad bekend onder de naam Iznik in Turkije.

Op de voorzijde van deze bronzen munt staan de volgende (Griekse) letters:
M AVP CЄV AΛЄΞANΔPOC AVΓ. Dit is de afkorting voor Marcus Aurelius Severus Alexander augustus (AVΓ).

Op de achterzijde staat NI - KAI - EΩN, de naam van het stadje.

De keerzijde is best aardig. Hier staan drie standaards afgebeeld. De middelste heeft een krans op top, en wordt geflankeerd door twee standaards met een capricornus (steenbok).

De capricornus heeft een mythologische oorsprong, namelijk die van de Griekse god Pan die een menselijk lichaam had maar horens en hoeven had van een steenbok. Pan waarschuwde de andere goden met zijn luide stem dat het verschrikkelijke monster Tepheus iedereen zou aanvallen en daardoor veranderden de goden zich om Tepheus te misleiden in andere gedaanten en veranderde Pan zijn onderlichaam in dat van een vis. In de strijd die hierna losbarstte viel het monster Zeus aan maar deze werd bijgestaan door Pan die Tepheus versloeg. Zeus verbande dit monster naar de voet van de Etna en Pan werd beloond voor zijn hulp door een plaats te krijgen aan de sterrenhemel.

Augustus en de bliksem

Dit is een as met het portret van Augustus, uitgegeven tijdens het regime van keizer Tiberius.

De keerzijde is interessant. Een bliksemschicht tussen de twee grote letters S C (Senatus Consulto = bij senaatbesluit). De bliksem (Latijn: fulmen) werd in de Romeinse tijd gezien als het wapen van de god Jupiter. Augustus was inmiddels net als Jupiter een godheid geworden (Divvs) en wellicht ook uitgerust met dit machtige wapen van de goden......

Augustus onder de goden opgenomen

Een van mijn mooiere munten, een as met de afbeelding van de vergoddelijkte keizer Augustus op de voorzijde, uitgegeven door zijn opvolger, keizer Tiberius. In het omschrift op de voorzijde wordt de vergoddelijking vermeld met de Latijnse woorden "divvs", letterlijk: onder de goden opgenomen. Augustus was een van de keizers die na zijn dood door de senaat werd verheven tot de goden.

Op de keerzijde het altaar dat keizer Tiberius liet oprichting op het Campus Martius (het Marsveld) in Rome ter nagedachtenis van Augustus.

Tiberius liet tijdens zijn heerschappij veel munten slaan ter nagedachtenis van zijn stiefvader. Natuurlijk was dit uit eerbetoon, maar dit zal ongetwijfeld ook uit eigen belang zijn geweest, omdat hij mocht hopen dat de populariteit van zijn stiefvader ook ook hem zou afstralen, hetgeen zijn machtspositie zou versterken. Overigens heeft Tiberius nooit de populariteit van zijn stiefvader kunnen evenaren.

Germanicus en de verloren adelaars

Germanicus Caesar, meestal kortweg Germanicus was een vooraanstaand Romeins veldheer. Door twee opeenvolgende adopties (Tiberius door Augustus, Germanicus door Tiberius) mocht hij Augustus later zijn grootvader noemen. De latere keizer Caligula was zijn zoon, Claudius zijn broer, en Nero, zijn kleinzoon. Germanicus is vooral bekend geworden als een kundig krijgsheer en een bijzonder populair politicus in de tijd van Tiberius. Het was vooral aan hem te danken dat er na de nederlaag van generaal Varus in het Teutoburgerwoud weer orde en rust terugkeerde aan de grens met Germanië. De enorme populariteit van Germanicus, die op het toppunt van zijn kunnen en populariteit stierf, heeft waarschijnlijk nog nagewerkt bij zijn zoon en kleinzoon. Dat Caligula en Nero, die achteraf gezien weinig geschikt bleken voor het keizerschap, nog zo lange tijd veel krediet kregen van het Romeinse volk is waarschijnlijk deels te verklaren door de grote populariteit van hun vader en grootvader. Dat Claudius, die zijn fysiek niet mee had, door de soldaten werd uitgekozen als opvolger van Caligula zou iets met de populariteit van zijn te jong gestorven broer te maken gehad kunnen hebben.

Alle munten voor Germanicus zijn na zijn dood geslagen. Eerst Caligula, en vervolgens Claudius hebben een reeks van dupondii en assen op de markt gebracht. Decennia later hebben ook Titus, en daarna Domitianus, Germanicus herdacht door het slaan van munten met zijn afbeelding. Koperen munten van Germanicus met forse slijtage zijn voor relatief weing geld verkrijgbaar. Voor een mooie munt moet echter al snel honderden euro's worden neergeteld. Maar dan heb je wel een antieke munt van een uitzonderlijk persoon in de Romeinse geschiedenis.

Op deze historische dupondius is Germanicus te zien in zijn triomfquadriga (vierspan). De keerzijde van de munt met het opschrift 'signis recept devictis germ' vertelt ons dat de adelaars van de verloren legioenen uit de Varusslag (drie legioenen zijn hier in de pan gehakt) zijn teruggekeerd in Rome. Deze munt is geslagen door Caligula om zijn overleden vader Germanicus eer te bewijzen.