Antiochos VIII

Dit is een tetradrachme van Antiochos VIII Epiphanes, beter bekend onder zijn bijnaam Grypos. Grypos betekent zoveel als 'haakneus', ook op deze munt is zijn opvallende neus goed te zien. Deze koning probeerde uit alle macht het Seleucidische koningschap overeind te houden in een periode waarin het rijk steeds verder uiteenviel.

Antiochus VIII regeerde over het Seleucidische rijk van 125 tot 96 vóór Christus. De munt werd geslagen in Antiochië, een van de belangrijkste steden van het Griekse Oosten. Hij werd geboren rond 141 v.Chr. en was een zoon van koning Demetrios II en koningin Cleopatra Thea. Hij regeerde in een bijzonder turbulente periode. Het eens zo machtige Seleucidische rijk, dat na de dood van Alexander de Grote was ontstaan, werd steeds verder verzwakt door interne machtsstrijd en buitenlandse invloeden.

Een van de meest opmerkelijke gebeurtenissen uit zijn leven was het conflict met zijn eigen moeder, Cleopatra Thea. Volgens de geschiedschrijving probeerde zij haar zoon te vergiftigen. Antiochos wist dit te voorkomen en dwong vervolgens zijn moeder het gif zelf in te nemen. Alsof dat nog niet genoeg was, kreeg hij later te maken met een langdurige strijd tegen zijn halfbroer Cyzicenus. Deze burgeroorlog zou het Seleucidische koningshuis verder verzwakken.

Op de voorzijde van de munt zien we het mooie portret van Antiochos VIII. De koning draagt een diadeem, een belangrijk symbool van koninklijke waardigheid. Rondom het portret bevindt zich een parelachtige versiering. 

Op de keerzijde zien we Zeus, gezeten op een troon. In zijn rechterhand houdt hij Nike, de gevleugelde godin, terwijl hij in zijn linkerhand een scepter draagt. Zeus vertegenwoordigt de hoogste goddelijke macht en orde, terwijl Nike staat voor overwinning en militair succes. De voorstelling staat binnen een lauwerkrans.

De Griekse inscriptie is als volgt: ΒΑΣΙΛΕΩΣ ANTIOXOY ΕΠΙΦΑΝΟΥΣ
Dit betekent: Van koning Antiochos, de Illustere.
Ook zien we monogrammen op de keerzijde.

Armenia

Dit is een bijzondere zilveren tetradrachme. De munt is geslagen onder de regering van Tigranes II de Grote, koning van Armenië, die regeerde van 95 tot 55 v.Chr. en wordt beschouwd als een van de machtigste Armeense vorsten uit de oudheid. Deze koning was tot zijn veertigste gijzelaar geweest aan het hof van een Parthische koning.

Tigranes II breidde het Armeense koninkrijk aanzienlijk uit en maakte van Armenië een belangrijke politieke en militaire macht in het Midden-Oosten. Tijdens zijn bewind bereikte het Armeense rijk zijn grootste omvang. Zijn machtscentrum lag onder andere in Tigranocerta, een stad die hij zelf liet bouwen en die een belangrijke rol speelde in zijn koninkrijk.

De voorzijde toont de buste van koning Tigranes II. Hij draagt een karakteristieke tiara, met vijf scherpe punten en versierd met een ster tussen twee adelaars. Onder de tiara komen stoffen of lederen flappen vandaan die de oren, de nek en een deel van de wangen van de koning beschermen en bedekken. De tiara is met een diadeem (zijden band) vastgebonden. Deze koningskroon is een heel herkenbaar kenmerk van de muntslag onder Tigranes II.

Op de keerzijde zit de godin Tyche van Antiochië op een rots met een lauriertak in haar hand. Op haar hoofd draagt ze een muurkroon. Dit is een kroon gevormd als stadsmuur. Zij draagt deze kroon omdat ze beschermgodin is van de stadsmuren en de stad behoedt voor rampen. De riviergod Orontes onder haar voeten wordt afgebeeld als een zwemmende man, die uit het water opduikt om de afhankelijkheid en de bloei van de stad dankzij de rivier Orontes te symboliseren. Verder zijn een monogram op de rots en een monogram in het rechterveld zichtbaar. De volledige voorstelling wordt omsloten door een krans.

Het Griekse opschrift luidt: ΒΑΣΙΛΕΩΣ / ΤΙΓΡΑΝΟΥ, wat vertaald kan worden als 'Van koning Tigranes'.

Metapontum

Op de voorzijde van deze zilveren stater zien we het fraaie hoofd van Demeter, de Griekse godin van de landbouw en de graanoogst, getooid met een krans van korenaren. Ze draagt een ketting en een oorring. Op de keerzijde staat een korenaar centraal. Links van de korenaar is een altaar met een vlam afgebeeld, terwijl rechts de Griekse letters ‘META’ verwijzen naar Metapontum, de stad waar de munt werd geslagen. Wat verder opvalt zijn de letters ΔΕΧ bij de nek van de godin en de letters ΛΥ bij de keerzijde (retrograde). De betekenis van deze letters vraagt nader onderzoek.

De keuze voor de korenaar is geen toeval. Metapontum, gelegen in het vruchtbare gebied van Zuid-Italië, stond in de oudheid bekend om zijn graanproductie. De korenaar werd dan ook een belangrijk symbool op het muntgeld van de stad.

Wat deze munt zo mooi maakt is dat de Griekse muntsnijders in Metapontum de lange haarlokken van Demeter bewust over de stempelrand heen laten vallen. Dit geeft deze godin een hele bijzondere en dynamische uitstraling. Prachtig!

De stier van Augustus

Een fraaie denarius van Augustus op een flink muntplaatje met de stier inclusief staart helemaal in beeld.

Tussen 15 en 13 v.Chr. liet keizer Augustus in Lugdunum (het huidige Lyon) een serie denarii en aurei slaan waarop een aanvallende stier, de zogenaamde Thurium-stier, is afgebeeld. De stier was een geliefd symbool van Julius Caesar, de adoptiefvader van Augustus. Door dit symbool ook te gebruiken, benadrukte Augustus zijn status als rechtmatig erfgenaam.

De stier werd in de Romeinse cultuur geassocieerd met Venus, de godin van wie de voorouders (gens) van Julius Caesar zeiden af te stammen. De stier stond symbool voor mannelijkheid, kracht en militair succes. Dit sloot direct aan bij het embleem van legioenen die door Julius Caesar waren opgericht, zoals het Legio III Gallica.

Het opschrift IMP X op de munten verwijst naar de tiende keer dat Augustus tot imperator werd uitgeroepen, volgend op de succesvolle onderwerping van Pannonië en het gebied tot aan de Donau.

Het combineren van het stiersymbool van Julius Caesar met zijn eigen militaire successen was een slimme strategie van Augustus om zich te verzekeren van de steun van zijn soldaten en het Romeinse volk.

Gordianus III

Dit was niet de bedoeling. Deze keizer valt niet binnen een van mijn verzamelgebieden, maar dit prachtige stuk kon ik niet laten schieten. 

Binnen de Romeins-provinciale numismatiek nemen de emissies uit het Oosten een belangrijke plek in. Een mooi voorbeeld hiervan is deze zilveren (billon) tetradrachme uit Antiochië (in Syrië), geslagen onder keizer Gordianus III.

Op de voorzijde de jonge keizer Gordianus III, het hoofd naar links, getooid met een stralenkrans en gekleed in een harnas (cuirassed bust). Het Griekse randschrift vermeldt de naam en titel van de keizer. Op de keerzijde een frontaal afgebeelde adelaar met gespreide vleugels, de kop naar links gedraaid. De adelaar houdt een krans in de snavel. In de afsnede onderaan bevindt zich de aanduiding SC (Senatus Consulto).

Deze tetradrachmen dienden vooral voor de troepenfinanciering in de oostelijke provincies. Met een diameter van bijna 27 mm is dit een lekkere grote munt.

Met een zilvergehalte van circa 30% tot 40% valt dit type munt onder billon, een legering van koper met een laag gehalte zilver. In de 3e eeuw n.Chr. kampten de Romeinen met een hollende inflatie, waardoor het zilvergehalte in zowel de keizerlijke als provinciale muntslag sterk achteruitging. Het zilveren uiterlijk werd bij deze tetradrachmen vaak behouden door het oppervlak chemisch te verrijken (chemical blanching), maar de kern bestaat grotendeels uit koper.

Myriandros

Dit is een zilveren tetradrachme uit het Koninkrijk Macedonië, geslagen onder het bewind van Alexander III (de Grote). De munt is geproduceerd tussen 325 en 323 v.Chr. in de muntplaats Myriandros (gelegen in het oude Cilicië, het huidige Turkije). Er zijn onderzoekers die de munt niet aan Myriandros, maar aan het nabijgelegen Issos toeschrijven. Het catalogusnummer van deze tetradrachme is Price 3223. Omdat de munt is geslagen tijdens het leven van Alexander, waarschijnlijk rond zijn overlijden, wordt dit een lifetime issue genoemd. 

Enkele munten van dit type zijn overigens ook teruggevonden in de beroemde Demanhur-hoard (ontdekt in Egypte in 1905). Dit is een van de belangrijkste archeologische vondsten voor het dateren van het geld van Alexander de Grote. Omdat er in de hele muntschat geen enkele munt zat die aantoonbaar na 323/322 v.Chr. is geslagen, zijn historici het erover eens dat de schat vrijwel direct rond de dood van Alexander moet zijn begraven.

De voorzijde is het naar rechts gewende hoofd van Herakles, herkenbaar aan de leeuwenhuid (de Nemeïsche leeuw). De achterzijde is een gedetailleerde weergave van de Griekse oppergod Zeus Aëtophoros, zittend op een troon naar links. In zijn uitgestrekte rechterhand houdt hij een adelaar en in zijn linkerhand een scepter. Rechts in het veld bevindt zich het verticale Griekse randschrift ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ(Alexandrou). Aan de linkerzijde en onder de troon zijn specifieke muntmeestermonogrammen (waaronder het MI-monogram) aangebracht ter verificatie van deze muntslag.

Dit exemplaar uit Myriandros laat heel mooi de spreiding zien van de Macedonische muntproductie over de veroverde gebieden in het oosten.

Myriandros en Issos kregen een prominente plek in de wereldgeschiedenis. In 333 v.Chr. sloeg Alexander de Grote met zijn Macedonische leger zijn kamp op bij Myriandros. Hij wilde hier de Perzische koning Darius III opwachten. Terwijl Alexander bij Myriandros aan de kust wachtte, maakte het gigantische leger van Darius III een omtrekkende beweging via een andere bergpas, achter Alexanders rug om. Darius bezette de stad Issos, waardoor Alexander plotseling was afgesneden van zijn bevoorrading. Alexander moest snel omkeren en leverde uiteindelijk bij de rivier de Pinarus een legendarische slag, de slag bij Issus (Issos) waarbij hij Darius vernietigend versloeg.

Het nieuwe uiltje van Athene

Rond 165 v.Chr. stak Athene haar beroemde zilveren uilenmunt in een nieuw jasje. Hoewel het vertrouwde motief van Athena en haar uil behouden bleef, was er een duidelijke verandering van stijl. Van de klassieke stijl, waar ik ook een muntje van heb, naar deze nieuwe Hellenistische stijl. 

Athena is op deze tetradrachme te zien met de rijk gedecoreerde helm van het beroemde standbeeld Athena Parthenos, gemaakt voor het Parthenon. Op de voorzijde van de helm staan vier paarden op een rij afgebeeld, net boven het vizier, en aan de zijkant een gevleugeld paard (Pegasus). 

Op de keerzijde de uil, maar niet meer op een eenvoudige lijntje, maar op een liggende oliekruik (amfoor). Dit is natuurlijk een verwijzing naar de bloeiende handel in olijfolie. Het kleine figuurtje rechts is de godin Artemis Phosphoros (de brenger van het licht) staande naar voren, met een fakkel in beide handen.

Omdat deze nieuwe munten een groter formaat hadden (deze munt is 29 mm) konden de stempelsnijders de ruimte mooi benutten voor een oliekruik, maar ook voor namen van magistraten, muntsymbolen en de omringende olijfkrans. 

Dankzij de herovering van de internationale handelshaven Delos (166 v.Chr.) beleefde Athene een economische opleving en werden deze munten op grote schaal geslagen. Ze groeiden uit tot een belangrijk handelsmiddel in de hele Middellandse Zee. Na de inname van Athene door de Romeinse generaal Sulla in 86 v.Chr. nam de productie sterk af, waarna de iconische reeks rond 40 v.Chr. definitief tot een einde kwam.