Uiltje van Athene

Mijn allereerste Griekse munt en gelijk een van de meest iconische munten uit de geschiedenis: de Attische Tetradrachme, ook wel bekend als het "Uiltje van Athene". Deze zilveren munt was gedurende enkele eeuwen de belangrijkste handelsmunt van de antieke wereld.

Dit specifieke type (met de meer gestileerde, "klassieke" kenmerken) dateert uit de periode tussen 454 en 404 v.Chr., het gouden tijdperk van Perikles.

De waarde was vier Drachmen (Tetradrachme). In die tijd was dit een aanzienlijk bedrag, ongeveer gelijk aan het weekloon van een geschoolde ambachtsman of een soldaat.

De afbeelding toont de godin Athena, de beschermheilige van de stad Athene.Ze draagt een Attische helm met een kam, versierd met drie olijfbladeren en een bloemmotief. Haar glimlach en het amandelvormige oog zijn kenmerkend voor de overgang van de archaïsche naar de klassieke kunststijl.

De achterzijde is waar de munt zijn beroemde bijnaam aan ontleent. De steenuil (Athene noctua) staat symbool voor wijsheid en was het vaste attribuut van Athena. Linksboven zie je een olijftakje (symbool voor de export van Athene) en een kleine maansikkel. De exacte betekenis van de maan is onzeker, maar men vermoedt dat het verwijst naar de overwinning bij Marathon, die plaatsvond tijdens afnemende maan. Aan de rechterkant zie je de letters ΑΘΕ (ATHE). Dit is een afkorting voor ΑΘΗΝΑΙΩΝ (Athenaion), wat betekent: "van de Atheners".

Door de hoge zuiverheid van het zilver (bijna 100%) en het constante gewicht (ca. 17 gram) werd de munt overal geaccepteerd, van de Griekse eilanden tot aan Perzië en zelfs India. Het ontwerp van het uiltje was zo populair dat het vandaag de dag nog steeds te vinden is op de Griekse 1 euromunt.

Deze munt weegt 17,01 gram en heeft een diameter van 25 mm.

Octavianus als overwinnaar over de wereld

Dit is een interessante munt. Het gaat om een zilveren denarius van Octavianus, de latere keizer Augustus. Deze munt is geslagen in een cruciale overgangsperiode van de Romeinse geschiedenis, kort nadat Octavianus zijn rivaal Marcus Antonius had verslagen.

Op de voorzijde zie je het portret van Octavianus zonder kroon of lauwerkrans. Hij wordt afgebeeld als een jonge, krachtige leider.

Er is een kleine inkeping te zien voor zijn gezicht. Dit is naar alle waarschijnlijk een testmerk om te controleren of de munt van massief zilver was.

Op de keerzijde staat de godin Victoria (de personificatie van de overwinning) op een wereldbol (globe). Ze houdt een krans en een palmtak vast. Dit beeldt de totale overwinning van Octavianus over de hele bekende wereld uit, na de Slag bij Actium (31 v.Chr.). De tekst CAESAR DIVI F staat voor Caesar Divi Filius, wat betekent: "Caesar, zoon van de goddelijke". Hiermee claimde Octavianus zijn legitimiteit als de geadopteerde zoon van de inmiddels vergoddelijkte Julius Caesar.

Deze munt werd gebruikt als propaganda om de soldaten te betalen die Octavianus aan de macht hadden geholpen. Het is een van de eerste keren dat de wereldbol zo prominent wordt gebruikt om wereldheerschappij aan te duiden. Kort na de periode waarin deze munt werd geslagen kreeg Octavianus de titel Augustus en werd hij officieel de eerste keizer van het Romeinse Rijk.

Sestertius van Geta

Een sestertius van keizer Geta met gelauwerd hoofd.
Op de keerzijde een afbeelding van Fortuna, zittend met roer en hoorn des overvloeds en een wiel onder haar stoel. Dit munttype herdenkt de terugkeer van de broers Caracalla en Geta van Brittannië naar Rome na de dood van hun vader Septimius Severus in York op 4 februari 211 n.Chr.

Geta, de broer van Caracalla en zoon van Septimius Severus, diende als Caesar van 198 tot de dood van zijn vader in 211. Daarna werd hij Augustus en deelde hij de hoogste positie met Caracalla. Caracalla wilde hier echter niets van weten. Hij lokte Geta in de val met een geveinsde verzoeningspoging op het neutrale terrein van het huis van hun moeder. In plaats daarvan werd Geta echter in een hinderlaag gelokt door soldaten van Caracalla en meedogenloos vermoord toen hij wanhopig zijn toevlucht zocht in de armen van zijn moeder.

Na de moord voerde Caracalla een grootschalige zuivering uit, waarbij zo'n 20.000 aanhangers van Geta werden omgebracht. Ook beval Caracalla een damnatio memoriae (vervloeking van de herinnering), waarbij de naam en afbeeldingen van Geta overal in het Romeinse Rijk werden uitgewist of vernield.

Daarom is het best bijzonder dat deze sestertius van Geta de damnatio heeft overleefd. Sestertii van Geta zijn redelijk zeldzaam en daarom duur in een goede kwaliteit.

Hieronder nog een tekening van de achterzijde van deze munt.

Het wiel op de munt herinnert aan het hedendaagse Rad van Fortuin (wheel of fortune), dat ook in spelshow geregeld wordt gebruikt, en symboliseert dat het geluk kan draaien als een wiel en mensen vaak zijn overgeleverd aan de grillen van het lot.

De laurierbomen van keizer Augustus

Een mooie denarius van keizer Augustus met een redelijk zeldzame afbeelding van twee laurierbomen op de keerzijde.Twee laurierbomen flankeerden ook de ingang van het huis van Augustus op de Palatijn in Rome. Het huis was verbonden met de door Augustus gebouwde Tempel van Apollo Palatus. 

De lauweren van de laurierboom stonden symbool voor de overwinning van Augustus in de burgeroorlogen, maar ook voor de goddelijke steun van Apollo. Deze verbinding met Apollo maakte zijn heerschappij sterker.
De connectie tussen Apollo en de lauwerkrans komt voort uit de mythe van Apollo en de nimf Daphne. Nadat Daphne in een laurierboom veranderde om aan Apollo te ontsnappen, werd de laurierboom voor altijd aan hem gewijd. Apollo droeg de krans van laurierbladeren om haar altijd bij zich te hebben, wat de krans tot een symbool van overwinning, roem en eer maakte. Om die reden droegen Romeinse keizers na een behaalde overwinning ook een lauwerkrans.

Over de laurierbomen staat in de res gestae: "Vanwege deze verdienste werd ik bij besluit van de Senaat tot Augustus benoemd; op last van de staat werden er twee laurierbomen aan mijn deurposten geplaatst (...)."

Gladiatoren

Een mooie denarius van Titus Didius, geslagen in 113 of 112 v.Chr.
Deze Republikeinse munt staat al heel lang op mijn verlanglijstje. Op de voorzijde staat Roma, terwijl de achterzijde twee gladiatoren afbeeldt. Deze munt zou een weergave kunnen zijn van de politieke belofte van Didius om gladiatorengevechten te houden, mocht hij tot curulisch aediel worden verkozen.

De gevechtsscène op de keerzijde is magnifiek in beeld gebracht: twee gladiatoren die strijd leveren, de een gewapend met een rond schild en een zwaard en zwaaiend met een zweep, de ander gewapend met een ovaal schild, een zwaard en een staf, achterovervallend, vermoedelijk na een klap. Er zijn maar een paar Romeinse munttypes waarop gladiatoren te zien zijn!

Augustus en Apollo

Deze denarius van Augustus werd geslagen tussen 13 en 15 v. Chr. Op deze munt herdenkt Augustus zijn overwinning op Marcus Antonius bij Actium en toont hij zijn band met Julius Caesar. De munt werd geslagen nadat Augustus voor de tiende keer de titel imperator kreeg. Hij herinnert de mensen aan de lange duur van zijn regering en verbindt zichzelf met twee goden: zijn adoptievader Julius Caesar en Apollo. Augustus gebruikt deze munt om zijn overwinning, maar ook om de huidige vrede in Rome te benadrukken. 

Op de munt staat Apollo Citharoedus afgebeeld, Apollo met een lier en plectrum en de tekst IMP X ACT. IMP X staat voor Augustus die tien jaar keizer is. ACT verwijst naar de slag bij Actium, waar Augustus Marcus Antonius en Cleopatra versloeg in een zeeslag. Apollo's verschijning op deze munt is belangrijk vanwege zijn rol bij de slag. In de Aeneis van Vergilius is een scène waarin Aeneas een schild krijgt met alle belangrijke scènes sinds de stichting van Rome tot aan het hoogtepunt met de slag bij Actium. Het verhaalt over de nederlaag van Marcus Antonius waarbij zijn leger vlucht wanneer Apollo zijn boog spant. Ook in andere verhalen heeft Apollo een cruciale rol in Actium, meestal met een boog. Daarom lijkt de afbeelding van Apollo met een lier op deze munt een beetje merkwaardig. Maar dat is het niet….
 

Rond 16 v.Chr. begon Apollo op munten te verschijnen als Citharoedus. Apollo Citharoedus met lier is vreedzaam in tegenstelling tot de oorlogszuchtige Apollo met boog. Augustus wilde niet alleen verwijzen naar Actium, maar vooral ook naar de vrede die daarop volgde. Daarom staat Citharoedus op de keerzijde.

Op de voorzijde van deze munt zien we het blote hoofd van Augustus en de inscriptie DIVI F, wat betekent "Augustus, zoon van een god". De god waarnaar wordt verwezen is de vergoddelijkte Julius Caesar. Augustus was immers de geadopteerde zoon van Julius Caesar. Julius Caesar was populair onder het Romeinse volk, dus het was een goede politieke zet van hem om hen er via zijn munten aan te herinneren dat hij familie was.

Gallienus en de criocampus

Een munt van Gallienus met een criocampus op de achterzijde is vrij zeldzaam. 

De criocampus is een mythologisch dier, een mengeling van een geit en een paard, een soort hybride wezen. Op de munten van Gallienus zijn verschillende mythologische wezens afgebeeld, bedoeld om de kracht en goddelijke bescherming van de keizer te benadrukken. De criocampus was niet echt een gangbaar wezen in de klassieke Romeinse mythologie. Het lijkt verwant te zijn aan andere mythologische dieren zoals de hippocampus, dit is een soort zeepaard. Hier heb ik ook een munt van.

Gallienus was keizer van het Romeinse Rijk van 253 tot 268 na Christus.

Tijdens zijn regeerperiode was er veel tumult, met meerdere militaire en politieke crises. Gallienus werd geconfronteerd met invallen, interne opstand en economische instabiliteit.