Tiberius eert zijn moeder Livia

Opnieuw een munt die van mijn verlanglijst af kan. Deze sestertius is best gewild. Het is een wat ruwe munt met de nodige slijtage, maar dat zegt vooral dat deze sestertius waarschijnlijk door vele handen is gegaan, een mooie gedachte!

Tiberius heeft deze munt uitgegeven ter ere van zijn moeder Livia.

Op de voorzijde zie je duidelijk een kar met twee wielen, wat versieringen aan de voorzijde en zijkanten, en twee muilezels die de kar trekken. Zo'n kar wordt een carpentum genoemd (ons woord kar is hier van afgeleid!).

De legende op de voorzijde is nog vrij goed leesbaar. Er staat SPQR IVLIAE AVGVST. Deze letters staan voor: de senaat en het volk van Rome voor Julia Augusta. Naar alle waarschijnlijkheid is dit een verwijzing naar de 'supplicatio' afgekondigd door de senaat in 22 n. Chr. ter ere van het herstel van Livia van een ernstige ziekte.

Livia was de echtgenote van keizer Augustus en moeder van de latere keizer Tiberius. Zij had het voorrecht om in een carpentum naar de spelen te rijden, waarschijnlijk omdat zij als priesteres tijdens de spelen mocht plaatsnemen naast de Vestaalse maagden. Vestaalse maagden en andere priesteressen mochten in een carpentum rijden.

Op de achterzijde rondom SC staan de letters TI CAESAR DIVI AVG F AVGVST P M TR POT XXIIII, Tiberius Caesar zoon van de goddelijke augustus, hogepriester, volkstribuun voor de 24ste maal.

Caligula en de stier

Hoewel dit een iets minder populaire sestertius van Caligula is, ben ik er blij mee. Dat deze munt veelal goedkoper is dan andere sestertii van Caligula heeft alles te maken met de voorzijde van de munt. We zien hier immers niet een afbeelding van het karakteristieke hoofd van de keizer zelf, maar van Pietas, zittend, gesluierd, met een patera, en een arm rustend op een kleine figuur die staat en kijkt. Pietas is de personifciatie van deugd en vroomheid (dus eerbied voor de goden).

De achterzijde van deze sestertius is razend interssant. De voorstelling laat zien hoe Caligula een stier offert tijdens de inwijdingsceremonie van deze tempel. Een priester aan de linkerzijde, verantwoordelijk voor het slachten, houdt de stier vast voor het offerritueel. Een bediende rechts houdt een patera (heilige kom) vast.

Op de achtergrond is de met bloemenkransen versierde hexastyle tempel van Divus Augustus goed te zien. Later zou diezelfde tempel na branden worden opgeknapt, zodat het mogelijk is om de geschiedenis ervan op munten te volgen. 

Hoewel de tempel van Divus Augustus vaak op munten wordt afgebeeld zijn de grootte en precieze locatie onbekend. Het besluit om een ​​tempel aan Augustus te wijden werd genomen door de Romeinse senaat kort na de dood van Augustus. Het duurde echter nog een aantal jaren voordat de tempel eindelijk was voltooid en kon worden ingewijd door Caligula. Het doel van de keizer om zich met Augustus te verbinden is duidelijk: hij wilde zijn legitimiteit als afstammeling van Augustus benadrukken.

Caligula spreekt zijn troepen toe

Dit is mijn tweede sestertius van keizer Caligula. De munt toont aan de ene kant het portret van Caligula en aan de andere kant een staande afbeelding van de keizer die een toespraak houdt. Dit is de scène die bekend staat als de adlocutio cohortium wat in het Latijn "toespraak tot de troepen” betekent.

Caligula is gekleed in toga en staat op een verhoging met achter hem een veldstoel (sella castrensis). Hij spreekt de praetoriaanse garde toe. De vijf soldaten dragen helmen, schilden en ceremoniële zwaarden (parazonia). Ook dragen zij de legioensadelaars.

Veel Romeinse munten dragen de letters SC, een afkorting voor "senatus consultum". Het feit dat deze letters ontbreken op deze munt suggereert dat de munt niet is uitgegeven met goedkeuring van de senaat. Dit lijkt een duidelijke boodschap te zijn geweest van de keizer, namelijk dat zijn gezag niet werd verzekerd door de senaat, maar door zijn relatie met de praetoriaanse garde.

Zijn voorganger, keizer Tiberius, liet in zijn testament een bedrag van 1.000 sestertii na aan alle lijfwachten van de garde, een bedrag dat Caligula snel verdubbelde toen hij zich realiseerde dat zijn macht grotendeels afhankelijk was van de steun van de preatoriaanse garde. De betalingen werden gedaan tijdens een ceremonie die vermoedelijk op de keerzijde van de munt staat afgebeeld.

Een ontzettend boeiende historische afbeelding op deze munt en een fijne aanvulling op mijn collectie.

Claudius en de eikenkrans

Een sestertius van een keizer uit de Julisch-Claudische dynastie. 

Dit is keizer Claudius. Op de keerzijde wordt een eikenkrans afgebeeld met daarin de letters EX SC OB CIVES SERVATOS. Deze legende is een dankbetuiging van de senaat en het volk van Rome aan de keizer voor het redden van het leven van de burgers. Het verwijst terug naar de dankbetuigingen die aan Augustus werden gegeven in 27 v.Chr., toen de senaat hem de corona civica (burgerkrans – hier afgebeeld als de eikenkrans) en de clipeus virtutis (schild van dapperheid) toekende.

Nero en de triomfboog

Een fraaie sestertius met Nero op de voorzijde en de boog van Nero op de achterzijde. Deze boog van Nero (Latijn: Arcus Neronis) was een triomfboog.

De boog is tussen 58 en 62 opgericht, ter ere van de Parthische overwinningen van Corbulo, een belangrijke generaal onder keizer Nero. Deze generaal moest later overigens zelfmoord plegen op bevel van de paranoïde Nero. De boog stond inter duos lucos op de Capitolijn, oftewel tussen de twee heuveltoppen.

De boog is waarschijnlijk direct na Nero's dood en zijn veroordeling tot damnatio memoriae afgebroken, want er zijn geen latere vermeldingen meer bekend in de antieke bronnen. Een andere mogelijkheid is dat de boog is verwoest door de branden van 69 of 80. We weten het niet…..

Munten zijn de enige bron waardoor we nu de boog kunnen reconstrueren. De eerste munten van dit type zijn waarschijnlijk geslagen in de Munt van Rome op de Arx, in welk geval de muntmeesters zeker de boog zelf hebben gezien en dus als voorbeeld hebben gebruikt voor de munten. Deze sestertius is overigens niet geslagen in Rome maar in Lugdunum.

De voorstelling is een eenvoudige gewelfde boog met een enkele doorgang en daarboven een quadriga (vierspan) met de keizer, geleid door de figuren Victoria en Pax. Op de hoeken staan bronzen beelden van Romeinse soldaten. Door de weergave in perspectief wordt het kolossale standbeeld van Mars benadrukt dat links in een nis staat. De pilaren en de boog zijn versierd met uitgebreide reliëfs, in die tijd nog vernieuwend en later op grote schaal toegepast. 

Nerva en Fortuna (as)

  
Ik was op zoek naar een mooie sestertius van keizer Nerva (inmiddels gevonden), maar kon deze prachtige as niet weerstaan. De mooie kop van Nerva met prominente neus siert de voorzijde. 

Op de achterkant staat godin Fortuna afgebeeld. Godin van geluk, maar een tikkeltje onvoorspelbaar, dus geluk kan ook kantelen naar ongeluk.....
In haar linkerhand houdt ze de zogenaamde 'hoorn des overvloeds' (in het latijn cornucopia) vast, in de rechterhand draagt ze een roer (want zij geeft een richting aan het menselijk bestaan).

Nerva en Fortuna

Met deze mooie munt van Nerva heb ik nu van elk van de vijf goede keizers een sestertius in mijn verzameling, en belangrijker, het is een prachtig portret van de keizer die maar zo kort regeerde. Behalve deze sestertius heb ik ook een as met een vergelijkbare afbeelding van Fortuna op de keerzijde. 

Fijn om weer een serie compleet te kunnen maken. Mijn verzameling kent nog te veel open eindjes….

Hadrianus en Aequitas

Dit is een sestertius van keizer Hadrianus (de keizer van de 'muur van Hadrianus'). Ik heb de munt gekocht vanwege het mooie portret van de keizer en de prachtige, groene, patina. De uitstraling van deze munt is echt heel fraai. De bronzen van keizer Hadrianus zijn gewild. De munten zijn van een hoog niveau, door goede muntsnijders gesneden.

Nog wat info over deze munt.
De munt weegt 22,97 gram en heeft een diameter van 32,79 mm.
COS III betekent dat Hadrianus voor de derde keer consul is geworden.
De godin op de achterzijde is Aequitas. De weegschaal die zij in haar rechterhand houdt is goed te zien. De weegschaal staat symbool voor eerlijkheid en gerechtigheid (billijkheid). Vaak heeft ze in haar andere hand een cornucopia (de hoorn des overvloeds), die staat voor rijkdom uit de handel. In combinatie met de weegschaal is zij dan de godin van de eerlijke handel en dus ook eerlijke handelaars. Op deze munt draagt ze in haar linkerhand geen hoorn des overvloeds, maar houdt ze een staf vast.
Op deze munt oogt ze wat mysterieus, prachtig !

 

Hadrianus onderweg naar Rome

Mijn tweede sestertius van Hadrianus. Weer een lekkere klomp (25.05 gram).

Hadrianus, de keizer van het reizen, is op de terugweg naar Rome. Dat weten we, omdat de galei naar links vaart. Naar links is naar huis en naar rechts is op weg naar een van de provincies. Dat weten we ook omdat op de achterzijde van de munt de letters 'FELICITATI AVG' staan, en dat betekent zoiets als 'fijne terugkeer keizer!'. Helaas zijn die letters op de achterzijde niet of nauwelijks te lezen. De munt is flink versleten. In deze kwaliteit is de munt goed betaalbaar, maar voor een heel fraai exemplaar moet je flink in de buidel tasten.

De 5 roeiers zijn wel goed te zien. Achter de roeiers zit de stuurman in zijn stuurhut. In het latijn noemen we deze persoon een 'hortator'. Deze persoon gaf de bevelen door aan de roeiers ('sneller, langzamer, etc. '). Als je goed kijkt zie je het been en een stukje van het lijf van de stuurman.

Ondanks de slijtage ben ik er weer heel blij mee. Weer een stukje geschiedenis dat ik mag vasthouden.....

Trajanus en de oorlogen tegen de Daciërs

Een juweeltje, deze sestertius uit de serie goede keizers. 

Ditmaal een (dikke) munt van keizer Trajanus. De voorstelling op de achterzijde is ook nu weer heel interessant. De godin Victoria houdt een schild vast met daarop de letters 'VIC DAC'. Het schild staat op een stammetje van een palm. Haar linkervoet staat op een helm. Met deze afbeelding wordt gedoeld op de overwinning van keizer Trajanus op de Daciërs.

Het gebied van Dacië heet tegenwoordig Roemenië. De keizer heeft twee oorlogen gevoerd tegen de Daciërs. Na de eerste korte oorlog was Dacië onderworpen, maar de lokale heerser Decebalus (de dappere) die zich eerst had overgegeven ontketende een nieuwe strijd. In de tweede Dacische oorlog werden de Daciërs definitief verslagen. In 107 AD kwam de keizer in triomf terug van zijn veldtocht in het Noorden. Er werden maar liefst 123 feestdagen uitgeroepen voor het hele rijk! De keizer kon dit makkelijk betalen want er was ongelooflijk veel goud en zilver buitgemaakt op de Daciërs.

Met de Daciërs liep het niet goed af. Dacië werd een Romeinse provincie en veel inwoners werden tot slavernij gedwongen of werden gedood, om nieuwe opstanden te voorkomen. Decebalus vluchtte maar pleegde later zelfmoord.

In 113 werd de zuil van Trajanus geplaatst waarop de veldtochten van Trajanus in Dacië als een soort van stripverhaal zijn afgebeeld. Ik bezit een denarius van Trajanus met deze zuil op de achterzijde van de munt.

Leuk klein detail is dat op de borst van Trajanus het hoofd van Medusa (een figuur uit de mythologie) wordt afgebeeld, bedoeld om het kwaad af te wenden. Dit wordt een aegis genoemd. Op deze munt is het hoofdje helaas niet zo goed te zien......

Grappig feitje is verder dat deze munt ook op een Roemeense postzegel (posta romana) staat afgebeeld.

Antoninus Pius en Indulgentia

Een sestertius van keizer Antoninus Pius. 

Heerlijk zo'n lekkere dikke munt ( 31mm, 24.77gr). 

De afbeelding van Indulgentia op de achterzijde is zeldzaam. Zij is godin en personificatie van de genade of vergiffenis. Haar attributen zijn een patera en een scepter. Hier wordt zij zittend afgebeeld met een scepter om haar linkerarm en een uitgestrekte rechterhand.

Marcus Aurelius en de globe

Deze munt komt uit de periode van de zogenaamde adoptiefkeizers, tussen 96 en 180, waarin vijf keizers achter elkaar een of twee zonen als opvolgers adopteerden. Het was tevens een enorme bloeiperiode van het Romeinse Rijk. Het rijk is nooit groter geweest dan ten tijde van deze keizers. De keizers waren zeer bekwame bestuurders en staan daarom bekend als de 'vijf goede keizers'.

Overigens bevindt zich in mijn verzameling ook een sestertius van de zoon van keizer Marcus Aurelius, namelijk Commodus. Hij wordt absoluut niet meer tot de goede keizers gerekend! Keizer Commodus is de geschiedenis ingegaan als een keizer, die in tegenstelling tot zijn vader, het rijk slecht bestuurde (en vooral ook aan anderen overliet....).

De achterzijde van deze munt is interessant.
Hier wordt de godin Providentia afgebeeld. Zij was godin van 'het vooruitzien'. De keizer moet immers altijd oog hebben voor wat het Romeinse volk nodig heeft (een vooruitziende blik). Wat vooral interessant is, is dat Providentia met een staf naar de grond wijst, en dat aan haar voeten een bol ligt. Is dit misschien een globe van de aarde? Dat zou betekenen dat de Romeinen al wisten dat de wereld rond is. Dat is geen rare veronderstelling omdat in de Griekse oudheid al beweerd werd (door Pythagoras en anderen) dat de aarde bolvormig is......

Lucius Verus

Een sestertius van Lucius Verus, geslagen tijdens zijn bewind samen met Marcus Aurelius. Deze munt, met een portret van Lucius Verus op de voorzijde, toont op de achterzijde Mars, de Romeinse god van de oorlog. Mars draagt een helm en loopt naar rechts, met een speer en trofee in zijn handen. 

De legende op de achterzijde 'TR P IIII IMP II COS II’ geeft de tribuniciaanse macht, de eretitel imperator en de consulaten van Lucius Verus aan. De afkorting 'S-C' staat voor 'Senatus Consultum' (besluit van de Senaat).

Deze munten werden geslagen in Rome en vertegenwoordigen de militaire successen van Lucius Verus, met name tijdens zijn deelname aan de Romeinse oorlog tegen het Parthische Rijk.

Commodus de gladiator

Ik was onmiddellijk in de ban van deze sestertius. De keizer is Commodus. Op de achterzijde berijdt deze keizer een quadriga (vierspan). De paarden lijken in de mist te verdwijnen. De versierselen op de kar zijn nog zichtbaar. De groene patina is prachtig. De munt weegt ruim 23 gram. Op de foto hieronder is goed te zien hoe dik de munt is.

Over deze keizer is het nodige te vertellen.
Commodus is een zoon van keizer Marcus Aurelius die in 180 overleed. Commodus, pas 18 jaar oud, was ineens de enige keizer van het hele Romeinse Rijk. Commodus voerde als keizer weinig oorlog. In feite hield hij zich vooral bezig met de leuke dingen van het leven, terwijl het besturen van het enorme rijk werd overgelaten aan een handjevol vertrouwelingen, zoals de kamerheer Saoterus, een vrijgelatene. Door zijn vrijgevigheid en het organiseren van talrijke spelen bleef Commodus populair bij het leger en het volk. Veel van het geld dat hiervoor nodig was ontving hij door belasting te heffen bij de Romeinse elite. Het was een kwestie van tijd voordat de ontevredenheid van de elite zou leiden tot couppogingen. Een van de beroemdste samenzweringen is die van zijn zuster Lucilla. Deze poging om de keizer te vermoorden mislukte en Lucilla werd verbannen naar Capri, waar Commodus haar later alsnog liet doden.

Commodus hield zich vooral bezig met sporten als paardrijden, wagenrennen en gevechten. Dit niet alleen privé maar soms ook in het openbaar. De elite sprak schande van zijn gevechten in de arena als gladiator. Gladiatoren waren in hun ogen qua status gelijk aan acteurs en prostituees. Een keizer hoorde hier alleen naar te kijken, niet eraan deel te nemen. Verder vocht Commodus met allerlei exotische dieren. Een keer doodde hij honderd leeuwen op één dag. Toen Commodus een keer een struisvogel had onthoofd, bracht hij de kop naar de tribune van de senatoren, alsof hij hiermee een onheilspellende boodschap wilde afgeven. Volgens Cassius Dio vonden de senatoren in kwestie dit zo lachwekkend dat ze op laurierbladeren kauwden om hun lachen in te houden

Al sinds het begin van zijn keizerschap probeerde Commodus zichzelf als een god neer te zetten, waarbij hij zich vaak liet afbeelden als Hercules.

In 191 woedde er een paar dagen een hevige brand in Rome, die de stad ernstige schade toebracht. Commodus greep dit aan om de stad om te dopen in  'Colonia Lucia Annia Commodiana', dit tot afgrijzen van de Senaat. Ook zijn eigen naam liet hij regelmatig veranderen. Hij noemde zich op enig moment 'Lucius Aelius Aurelius Commodus Augustus Herculeus Romanus Exsuperatorius Amazonius Invictus Felix Pius'. Alle maanden van het jaar moesten een van zijn namen krijgen.

Toen Commodus in december 192 aankondigde dat hij van plan was om op 1 januari als consul én als gladiator het nieuwe jaar in te luiden, ging hij  te ver.  Zijn concubine Marcia had Commodus de avond voordat hij zijn plan zou uitvoeren gesmeekt om voorzichtiger te zijn en de naam van Rome niet door het slijk te halen. Marcia ontdekte toen tot haar schrik dat haar eigen naam bovenaan een dodenlijst van Commodus stond. Uiteindelijk werd worstelaar Narcissus, de sparringpartner van Commodus, ingeschakeld om tegen een hoge beloning de keizer te wurgen......

Hieronder nog een antieke medaillon met een vergelijkbare afbeelding van Commodus in een quadriga (niet in mijn bezit !). Op deze afbeelding is goed te zien hoe mijn munt er zonder veel slijtage zou hebben uitgezien. En dan ook zeker buiten mijn budget zijn gevallen...

Septimius Severus en de drie monetae

Dit is een dikke munt, een sestertius van een van mijn favoriete keizers, namelijk Septimius Severus. Ik ben hier blij mee want bronzen munten van deze keizer zijn veel schaarser dan zilveren munten. De keizer draagt hier een kuras (borstharnas). De achterzijde is heel interessant met een plaatje van de drie monetae. Deze drie vrouwenfiguren, die voorgesteld worden met een weegschaal, een hoorn des overvloeds en een hoopje munten aan de voeten, personifiëren de muntslag van gouden, zilveren en bronzen munten.
Moneta is de bijnaam van de Romeinse godin Juno wier tempel op de Capitolijnse heuvel te Rome stond. Nabij de tempel van Juno Moneta lag tot in de 1e eeuw na Chr. de Romeinse muntwerkplaats.

Geta en Fortuna

Een sestertius van keizer Geta met gelauwerd hoofd.
Op de keerzijde een afbeelding van Fortuna, zittend met roer en hoorn des overvloeds en een wiel onder haar stoel. Dit munttype herdenkt de terugkeer van de broers Caracalla en Geta van Brittannië naar Rome na de dood van hun vader Septimius Severus in York op 4 februari 211 n.Chr.

Geta, de broer van Caracalla en zoon van Septimius Severus, diende als Caesar van 198 tot de dood van zijn vader in 211. Daarna werd hij Augustus en deelde hij de hoogste positie met Caracalla. Caracalla wilde hier echter niets van weten. Hij lokte Geta in de val met een geveinsde verzoeningspoging op het neutrale terrein van het huis van hun moeder. In plaats daarvan werd Geta echter in een hinderlaag gelokt door soldaten van Caracalla en meedogenloos vermoord toen hij wanhopig zijn toevlucht zocht in de armen van zijn moeder.

Na de moord voerde Caracalla een grootschalige zuivering uit, waarbij zo'n 20.000 aanhangers van Geta werden omgebracht. Ook beval Caracalla een damnatio memoriae (vervloeking van de herinnering), waarbij de naam en afbeeldingen van Geta overal in het Romeinse Rijk werden uitgewist of vernield.

Daarom is het best bijzonder dat deze sestertius van Geta de damnatio heeft overleefd. Sestertii van Geta zijn redelijk zeldzaam en daarom duur in een goede kwaliteit.

Hieronder nog een tekening van de achterzijde van deze munt.

Het wiel op de munt herinnert aan het hedendaagse Rad van Fortuin (wheel of fortune), dat ook in spelshow geregeld wordt gebruikt, en symboliseert dat het geluk kan draaien als een wiel en mensen vaak zijn overgeleverd aan de grillen van het lot.