Claudius, de onverwachte keizer

Een munt (as) van keizer Claudius waar ik best blij mee ben. Op de voorzijde is zijn portret afgebeeld en op de achterzijde de Romeinse godin Libertas. Deze godin is de beschermster van het Romeinse rijk. In haar rechterhand houdt ze een zogenaamde pileus (vrijheidshoed) vast.

Voor heel weinig geld (zeg 10 tot 20 euro) is al een koperen munt van Claudius te koop, maar dan ziet de munt er wel uit als iets dat van de onderkant van een schoen is afgeschraapt. Voor ongeveer 100 euro heb je een munt die al heel wat fraaier oogt (maar natuurlijk nog geen museumkwaliteit heeft). Bronzen met prachtige patina kunnen in de honderden en soms duizenden euro's lopen. Denarii van Claudius zijn behoorlijk zeldzaam, vaak versleten en heel duur. Hier is Nero de boosdoener. Door het verlagen van het zilvergehalte van de denarii die tijdens zijn bewind werden geslagen, werden de zilveren munten van zijn voorgangers (waaronder Claudius) opgepot en omgesmolten. Er waren er dus in de oude tijd al niet veel meer.

Over keizer Claudius
Claudius leed vanaf zijn vroege jeugd aan allerlei kwalen: door zijn zwakke knieën kon hij moeilijk lopen en trok hij met zijn rechtervoet; zijn hoofd en handen beefden voortdurend; hij stotterde en bij opwinding liep het speeksel uit zijn mond. Hij werd verwaarloosd en mocht niet in het openbaar optreden.
Bij de moord op keizer Caligula (zijn neef) bevond Claudius zich in het paleis, waar hij zich verborgen hield, maar hij werd door de soldaten gevonden en tot keizer uitgeroepen. Als keizer trad hij verstandig en gematigd op: hij begon met een algemene amnestie en weigerde overdreven huldebetoon. Claudius zette vrijgelaten slaven aan het hoofd van de keizerlijke ministeries. Hij bouwde de haven van Ostia uit, liet nieuwe wegen aanleggen en voltooide de Aqua Claudia. Zijn huwelijksleven was niet bepaald gelukkig. Hij is viermaal getrouwd geweest. Het laatste huwelijk was met zijn nicht Agrippina die er vooral op uit was haar zoon Nero uit een eerder huwelijk op de de troon te krijgen. Uiteindelijk kreeg ze Claudius zo ver dat hij Nero adopteerde. Het verhaal gaat dat Agrippina met giftige paddenstoelen haar echtgenoot heeft gedood. Daarna werd Nero keizer.

De eed van de soldaten

Een heel interessante denarius, en een mooie aanwinst voor mijn collectie.
Het is er weer eens een uit de tijd van de republiek en de voorstelling op de achterzijde is historisch van belang.

Wat zien we hier?
Twee Romeinse soldaten staan ​​tegenover elkaar, de soldaat aan de linkerzijde met baard en zonder harnas, en de soldaat aan de rechterzijde zonder baard en in harnas. Ze houden allebei een speer vast in de linkerhand en met het zwaard in de rechterhand raken ze een varken (offer) aan dat wordt vastgehouden door een knielend figuur.

Het betreft hier de uitvoering van het zogenaamde ‘sacramentum militare’, de eed die door de Romeinse soldaten werd afgelegd waarmee ze trouw zweerden aan de (consul van de) republiek.

De tekst van deze eed werd door schrijver Vegetius vastgelegd:

"Iurant autem milites omnia se strenue facturos quae praeceperit imperator, numquam deserturos militiam nec mortem recusaturos pro Romana republica!"

("Maar de soldaten zweren dat zij getrouw alles zullen uitvoeren wat de commandant gebiedt, dat zij de dienst nooit zullen verlaten, en dat zij niet zullen trachten de dood voor de Romeinse republiek te vermijden!").

De munt is uitgegeven door de muntmeester Veturius. Zijn markering (TI.VET) staat op de voorzijde van de munt, links naast het hoofd van de god Mars.
Vaak werden de munten van muntmeesters voorzien van een voorstelling van een voorouder. Consul T. Veturius Calvinus was een voorouder van deze muntmeester die een vredesverdrag had afgesloten tussen de Romeinen en de Campanians. Mogelijk wordt deze vrede tussen beide partijen uitgebeeld in dit tafereeltje waarbij een varkentje wordt geofferd. In de literatuur worden ook nog andere gebeurtenissen genoemd die reden zouden kunnen zijn voor het slaan van een munt met deze voorstelling.

Messalina, vrouw van Claudius

Omdat ik altijd op zoek ben naar leuke munten uit de tijd van de Julisch-Claudische keizers kwam ik deze provinciale munt van Messalina tegen.
Het valt niet mee om munten te vinden van de vrouwelijke familieleden van deze keizers, en zeker niet voor een redelijke prijs. Van Messalina, de derde vrouw (augusta) van keizer Claudius, zijn alleen maar provinciale munten met haar afbeelding te vinden. Dit is een Egyptische munt, een Billon Tetradrachme uit Alexandrië.

Keizer Claudius staat op de voorzijde van de munt en Valeria Messalina op de achterzijde, met twee kinderfiguurtjes in haar uitgestrekte rechterhand en twee grote korenaren in haar linkerhand. De kinderfiguurtjes zijn naar alle waarschijnlijkheid de twee kinderen die zij met Claudius heeft gekregen: Claudia Octavia en Britannicus.

Over Messalina
Over Messalina zijn veel verhalen bekend die haar in een kwaad daglicht stellen. De verhalen gaan vooral over haar ontrouw aan de keizer. Zo ging het gerucht dat zij een kamertje had in een bordeel waar ze, onder de schuilnaam Lycisca, seks had met zoveel mogelijk mannen.
Toen de keizer in 48 de stad uit was om de havens in Ostia te inspecteren, trouwde Messalina met de senator Gaius Silius. Het is niet duidelijk of dit een echt of een schijnhuwelijk was, maar Claudius pikte dit niet, en liet de senator ombrengen (overigens met een aantal andere feestgangers). Messalina kreeg de keuze: zelfmoord plegen met een dolk of executie. Ze durfde geen zelfmoord te plegen, en werd daarom gedood door een officier van de Praetoriaanse garde.

Het is zeer de vraag of alle verhalen over de seksuele escapades van Messalina op waarheid berusten. De geschiedschrijvers hadden er soms belang bij om eerdere keizers en hun familieleden zwart te maken. En dan zijn roddels over ontrouw en allerlei seksuele uitspattingen natuurlijk een beproefde tactiek......

Claudius en zijn troonopvolger

Weer een denarius waar ik blij van word. Keizer Claudius met zijn geadopteerde zoon Nero. Ondanks de slijtage is dit nog een mooie munt, met een goed portret van de jeugdige Nero. Ook achter deze munt zit een mooi historisch verhaal. In 48 trouwde Claudius, na een paar mislukte huwelijken, met zijn nicht Agrippina. Zij wist Claudius over te halen om haar zoon Nero te adopteren waarmee hij troonopvolger zou kunnen worden. Deze adoptie was best bijzonder omdat Claudius al een eigen, jongere, zoon had genaamd Brittanicus. Om het lot een handje te helpen vergiftigt Agrippina haar man, althans dat is het vermoeden. Hiermee komt de weg vrij voor Nero die al op jonge leeftijd (nog geen 17 jaar) keizer wordt. Claudius heeft dus mogelijk zijn eigen graf gegraven door Nero caesar te maken (zie ook de letters CAES op de achterzijde van de munt), hetgeen deze munt extra betekenis geeft.

Overigens is Agrippina een unieke vrouw in de Romeinse geschiedenis. Zij was de zus van keizer Caligula, de vrouw van keizer Claudius, en de moeder van keizer Nero. En dan was zij ook nog de dochter van de beroemde en immens populaire generaal Germanicus. Tragisch genoeg wordt ook zij slachtoffer van het wrede bewind van Nero, en wordt zij een paar jaar later op bevel van de keizer vermoord.

Antonia, moeder van Claudius

Een munt met de afbeelding van Antonia, moeder van Claudius. Ik probeer zoveel mogelijk leden van de Julisch-Claudische familie te verzamelen en dit is een waardevolle aanvulling met een heel prominent lid van de familie.

Antonia Minor (de Jongere) werd 36 v.Chr. geboren en was een dochter uit het huwelijk tussen Marcus Antonius en Octavia Thurina Minor, een zus van keizer Augustus. Zij zou haar beroemde vader niet leren kennen want hij pleegde zelfmoord. Als erfgename van haar vader was Antonia een schatrijke vrouw.

Zij trouwde met Nero Claudius Drusus en kreeg met hem verscheidene kinderen waarvan slechts drie volwassen werden: Germanicus, Livilla en de latere keizer Claudius.

Over haar zoon Claudius, wiens ziekelijk uiterlijk onder andere Augustus zorgen baarde, zou ze gezegd hebben dat dat hij "geen eindproduct van de natuur was, maar slechts een ruwe schets".

Antonia had haar kleinzoon Gaius (Germanicus) voor een zekere dood behoed door hem jarenlang te beschermen tegen de gevaarlijke omgeving van de keizerlijke familie. Nadat Gaius keizer was geworden, adviseerde Antonia hem gedurende zijn eerste maanden. Zij kreeg de titel Augusta toegekend en alles leek zeer goed te gaan. Ze stierf echter op 1 mei 37. Sommige bronnen vermelden dat Gaius genoeg had van haar inmenging en haar vergiftigde, andere verhalen zeggen dat hij haar tot zelfmoord heeft gedreven.

Deze dupondius is uitgegeven door keizer Claudius ter nagedachtenis aan zijn moeder 'Augusta Antonia'. De keizer staat op de achterzijde afgebeeld met toga en simpulum.

Britannicus, zoon van Claudius

Tiberius Claudius Caesar Britannicus werd geboren op 12 februari 41 als zoon van keizer Claidius en zijn derde vrouw Messalina. Aanvankelijk droeg de prins, evenals zijn vader de (bij)naam Germanicus; dit werd door de senaat in Britannicus veranderd om Claudius te eren wegens zijn successen in Britannië. Nadat Messalina in 48 terechtgesteld werd, trouwde Claudius in 49 met zijn nicht Agrippina (minor). Deze vrouw overheerste Claudius volkomen en bracht hem ertoe haar eigen zoon Nero te adopteren. Na Claudius' dood in 54 wist Agrippina te bewerkstelligen dat Nero op de troon kwam. In het voorjaar van 55 werd Britannicus op bevel van Nero vergiftigd. Zijn as werd bijgezet in het mausoleum van Augustus.

Een afbeelding van Britannicus komt voor op enkele munten, waaronder dit provinciale bronzen muntje uit Phrygia. Phrygia ligt in Anatolië, het huidige Turkije. 

Op de voorzijde het hoofd van Britannicus met de Griekse letters ΒΡΕΤΑΝΝΙΚΟΣ ΚΑΙΣΑΡ. Dit betekent Britannicus Caesar. Op de achterzijde de letters ΠΟΛΕΜΩΝΟΣ ΥΙΟΥ ΖΗΝΩΝΟΣ ΛΑΟΔΙΚΕΩΝ rondom een afbeelding van een driepoot (tripod) met slang. De Griekse letters gaan over de heerser Antonius Polemon, zoon van Zenon.

Claudius, de standvastige keizer

 

Als verzamelaar van munten van de Julisch-Claudische familie moest ik deze bijzondere as van keizer Claudius gewoon hebben. Het portret van Claudius met lange nek is werkelijk prachtig. Op de achterzijde is Constantia afgebeeld, met het randschrift "Constantiae Augusti", oftewel standvastigheid van de keizer. De godin Constantia was de Romeinse verpersoonlijking van standvastigheid of doorzettingsvermogen. 

Onder Claudius is voor het eerst deze afbeelding met randschrift verschenen. Vast niet toevallig. Na de chaotisch verlopen troonopvolging door Claudius was het belangrijk om aan het volk te laten weten dat de nieuwe keizer standvastig is, zowel in persoon als ook militair. Immers, Constantia draagt hier een militair tenue.