Julius Caesar

Het is geen plaatje, maar ik ben er wel trots op, een denarius met een portret van wellicht de beroemdste Romein van alle tijden: Julius Caesar.

Op deze munt verklaart Caesar zichzelf tot 'dictator voor het leven'. De letters DICT PERPETVO op de voorzijde van mijn munt zijn deels weggesleten. Brutus en zijn bondgenoten hadden ongetwijfeld veel moeite met een afbeelding van Caesar op een munt. In feite verklaarde hij zichzelf tot koning. Er wordt wel gezegd dat deze munt (en vergelijkbare types) hebben geleid tot de dood van Caesar.

Exemplaren van dit type werden vaak onnauwkeurig geslagen. Dit is een aanwijzing dat er onder grote druk is gewerkt om de munten te slaan.

Op de achterzijde staat een afbeelding van Venus met in haar ene hand een Victoria en in de andere een scepter. Naast haar voet staat een schild.

Augustus en Apollo

Deze denarius van Augustus werd geslagen tussen 13 en 15 v. Chr. Op deze munt herdenkt Augustus zijn overwinning op Marcus Antonius bij Actium en toont hij zijn band met Julius Caesar. De munt werd geslagen nadat Augustus voor de tiende keer de titel imperator kreeg. Hij herinnert de mensen aan de lange duur van zijn regering en verbindt zichzelf met twee goden: zijn adoptievader Julius Caesar en Apollo. Augustus gebruikt deze munt om zijn overwinning, maar ook om de huidige vrede in Rome te benadrukken. 

Op de munt staat Apollo Citharoedus afgebeeld, Apollo met een lier en plectrum en de tekst IMP X ACT. IMP X staat voor Augustus die tien jaar keizer is. ACT verwijst naar de slag bij Actium, waar Augustus Marcus Antonius en Cleopatra versloeg in een zeeslag. Apollo's verschijning op deze munt is belangrijk vanwege zijn rol bij de slag. In de Aeneis van Vergilius is een scène waarin Aeneas een schild krijgt met alle belangrijke scènes sinds de stichting van Rome tot aan het hoogtepunt met de slag bij Actium. Het verhaalt over de nederlaag van Marcus Antonius waarbij zijn leger vlucht wanneer Apollo zijn boog spant. Ook in andere verhalen heeft Apollo een cruciale rol in Actium, meestal met een boog. Daarom lijkt de afbeelding van Apollo met een lier op deze munt een beetje merkwaardig. Maar dat is het niet….
 

Rond 16 v.Chr. begon Apollo op munten te verschijnen als Citharoedus. Apollo Citharoedus met lier is vreedzaam in tegenstelling tot de oorlogszuchtige Apollo met boog. Augustus wilde niet alleen verwijzen naar Actium, maar vooral ook naar de vrede die daarop volgde. Daarom staat Citharoedus op de keerzijde.

Op de voorzijde van deze munt zien we het blote hoofd van Augustus en de inscriptie DIVI F, wat betekent "Augustus, zoon van een god". De god waarnaar wordt verwezen is de vergoddelijkte Julius Caesar. Augustus was immers de geadopteerde zoon van Julius Caesar. Julius Caesar was populair onder het Romeinse volk, dus het was een goede politieke zet van hem om hen er via zijn munten aan te herinneren dat hij familie was.

Tiberius, de tribute penny

Dit type denarius is heel bekend, niet omdat het een zeldzaam type is (want dat is het zeker niet), maar omdat dit type een 'tribute (belasting) penny' wordt genoemd.

Dit heeft weer alles te maken met de strikvraag die aan Jezus wordt gesteld in Marcus 12:13-17:

13 Ze stuurden enkele farizeeën en herodianen naar Jezus toe om hem een ongeoorloofde uitspraak te ontlokken. 14 Toen ze bij hem gekomen waren, zeiden ze tegen hem: ‘Meester, we weten dat u oprecht bent en dat u zich aan niemand iets gelegen laat liggen. U kijkt niemand naar de ogen, maar geeft in alle oprechtheid onderricht over de weg van God. Is het toegestaan belasting te betalen aan de keizer of niet? Moeten we betalen of niet?’ 15 Maar omdat hij hun huichelarij doorzag, antwoordde hij: ‘Waarom stelt u me op de proef? Laat me eens een geldstuk zien.’ 16 Ze gaven hem een munt en hij vroeg hun: ‘Van wie is dit een afbeelding en van wie is het opschrift?’ ‘Van de keizer,’ antwoordden ze. 17 Toen zei Jezus tegen hen: ‘Geef wat van de keizer is aan de keizer, en geef aan God wat God toebehoort.’ En ze waren met stomheid geslagen'.

Mogelijk was dit type de 'munt' waar in de bijbel over gesproken wordt, aangezien Tiberius toen keizer was. Dit hoeft overigens niet het geval te zijn geweest omdat er ook nog veel munten circuleerden van zijn stiefvader Augustus en provinciale (zilveren) munten. Op de voorzijde van deze denarius is het gelauwerde hoofd van Tiberius afgebeeld. Livia (de moeder van Tiberius) is op de keerzijde afgebeeld, zittend op een stoel met in haar linkerhand een takje en in haar rechterhand een scepter.

Overigens zijn de munten van keizer Tiberius nogal saai omdat in bijna twee decennia slechts een handvol types is gebruikt. In de denarii zit weinig variatie. De bronzen munten van Tiberius zijn meer gevarieerd waar het gaat om types, maar helaas zijn het vaak geen fraaie exemplaren. De munten van Tiberius beginnen bij ongeveer 100 euro voor een versleten exemplaar en prijzen stijgen snel naarmate de munt fraaier wordt.

Over keizer Tiberius
Tiberius volgt keizer Augustus op. Hij leeft echter in de schaduw van zijn stiefvader. Hij is ongelukkig door een gedwongen huwelijk met Julia (de dochter van Augustus) die hij helemaal niet kan uitstaan. Hij is reeds 55 wanneer hij aan de macht komt. Tiberius kreeg te maken met senatoren die hoogverraad plegen. Hij vertrouwt niet veel mensen. Tiberius vertrouwt echter wel Seianus, de prefect (bevelhebber) van de Praetoriaanse Garde. De praetores waren elitesoldaten die instonden voor de veiligheid van de keizer. Op enig moment trekt Tiberius zich terug op het eilandje Caprae (Capri) om vandaar het rijk te regeren. Seianus blijft in Rome en krijgt van Tiberius steeds meer bevoegdheden. Seianus is echter enkel op macht berust en is een echte tiran. De bedoelingen van Seianus worden Tiberius duidelijk. Daarom laat hij Seianus executeren. Tiberius sterft enkele jaren later.

Caligula met zijn vader

Hier ben ik heel blij mee. Een denarius van de keizer Caligula met zijn vader Germanicus op de achterzijde. Dit is een belangrijke aanvulling op mijn verzameling. Hiermee is mijn ‘12 caesars in zilver’ compleet. 

Caligula in zilver is moeilijk te vinden en als er eentje op de markt komt moet je snel zijn en diep in de portemonnee tasten. 

Claudius en Agrippina

 

Dit is een monumentale munt!

Op de voorzijde van deze fraaie denarius staat keizer Claudius afgebeeld. Op de achterzijde staat het portret van zijn vierde vrouw, en tevens zijn nicht Agrippina de Jongere. Het opschrift AGRIPPINAE AVGVSTAE geeft haar eretitel weer. Agrippina draagt op deze afbeelding een diadeem van korenaren. Het slaan van deze munt was een belangrijke stap in de politieke promotie van Agrippina. Door haar op de munt te zetten, legitimeerde Claudius haar invloed en benadrukte hij haar rol als de nieuwe keizerin. Het was ook een manier om haar zoon Nero, die de geadopteerde zoon van Claudius was, als de toekomstige keizer te positioneren. Agrippina was de eerste keizerin die tijdens haar leven op Romeinse munten verscheen met de titel Augusta. Het portret van Agrippina met de korenaren is een krachtige symbolische verwijzing naar Ceres, de godin van de landbouw. Dit vergelijkt haar met een godin en benadrukt haar rol in de welvaart van het Romeinse rijk en de continuïteit en vruchtbaarheid van de keizerlijke dynastie.

Hieronder een tekening van de achterzijde van deze munt, waarop je goed kan zien hoe fraai het portretje van Agrippina is.

Overigens is Agrippina een unieke vrouw in de Romeinse geschiedenis. Zij was de zus van keizer Caligula, de vrouw van keizer Claudius, en de moeder van keizer Nero. En dan was zij ook nog de dochter van de beroemde en immens populaire generaal Germanicus. Tragisch genoeg wordt ook zij slachtoffer van het wrede bewind van Nero, en wordt zij een paar jaar later op bevel van de keizer vermoord.

Nero, beschermd door Jupiter

Een gedetailleerde denarius van de beroemde keizer Nero. Op de voorzijde van deze denarius is het hoofd van Nero met lauwerkrans afgebeeld. Op de achterzijde staat de Romeinse God Jupiter. Wat deze munt bijzonder maakt is dat hij waarschijnlijk geslagen is ter ere van Jupiter omdat Nero geloofde dat deze god (IVPPITER) hem had beschermd (CVSTOS) tegen een aanslag op zijn leven (in 64 - 65 n.Chr.)

Over de munten
Ik heb een zwak voor de munten van deze keizer. Ze worden algemeen beschouwd als een artistiek hoogtepunt uit de Romeinse tijd en zijn een uitstekend voorbeeld van de klassieke Romeinse kunst. Nero heeft een grote verscheidenheid aan munten laten slaan in brons, messing, zilver en goud. De verzamelaar zal snel ontdekken dat de denarii van Nero beter betaalbaar zijn dan die van zijn directe voorgangers (Claudius en Caligula). Dat komt naar alle waarschijnlijkheid omdat Nero heeft gesleuteld aan het zilvergehalte van de denarius, zodat hij zijn soldaten kon betalen met een ‘goedkopere’ munt. Het duurde niet lang of slimme kooplui kregen dit door. De zilveren munten van voorgangers werden opgepot en omgesmolten waardoor er een tekort aan denarii dreigde te ontstaan. Hierdoor werd Nero gedwongen om miljoenen nieuwe munten uit te geven. De sestertiën, dupondii en assen van Nero .

Over de keizer
Nero werd keizer na het overlijden van Claudius. Claudius werd vermoedelijk door de moeder van Nero (Agrippina) vermoord. Gedurende de eerste vijf jaar van Nero's bewind was sprake van een goed en mild beleid, mede onder invloed van zijn opvoeder Seneca en de praefectus praetorio Burrus.De keizer wijdde zich met overgave aan muziek, dicht-, schilder- en bouwkunst. De mogelijke troonpretendent Britannicus (zoon van Claudius) en zijn moeder Agrippina werden door Nero omgebracht.

Het optreden van Nero als wagenmenner en citerzanger, eerst in besloten kring, daarna in het openbaar in Napels en Rome,maakte hem niet populair bij de Romeinen. Zijn buitensporige gedrag en ijdelheid vergrootten zijn impopulariteit. De catastrofale brand van Rome, die leidde tot de eerste systematische christenvervolging en gevolgd werd door een wederopbouw en de aanleg van de kolossale Domus Aurea, deed nog verder afbreuk aan de naam van de keizer. Er werd zelfs gezegd dat hij de brandstichter was. Nero overleefde een aanslag en liet alle potentiële vijanden oppakken en ombrengen, waaronder ook zijn oud-leraar Seneca.Toen de praetorianen zich aan de zijde van Galba schaarden en de senaat Nero tot staatsvijand verklaarde, vluchtte hij naar een villa buiten de stad, waar hij zelfmoord pleegde. De Julisch-Claudische dynastie was ten einde gekomen.

Galba als redder des vaderlands

Het waren roerige tijden in 68. De wrede keizer Nero was nog aan de macht. De bevolking was hem echter meer dan zat. In maart 68 begon de senator en gouverneur Vindex een opstand tegen de keizer. Hij moest het met de dood bekopen, maar had wel steun gevraagd aan gouverneur Galba. Wat Vindex niet lukte, lukte Galba wel. In januari 69 kwam Galba aan in Rome en werd direct uitgeroepen tot keizer. De Rijnlegioenen accepteerden Galba echter niet als keizer en riepen hun commandant Vitellius uit tot keizer en marcheerden op naar Rome. Toen maakte de eerlijke en zuinige Galba de fatale fout de Praetoriaanse Garde niet de beloofde bonus (donativum) toe te kennen voor bewezen diensten. De Garde werd door Galba's afgewezen rechterhand, Otho, omgekocht en Galba werd door zijn eigen lijfwacht vermoord. Otho werd nu de nieuwe keizer.

Munten van Galba zijn niet moeilijk te vinden, hoewel ze zeldzamer zijn dan die van Nero door de korte periode dat Galba aan de macht was. Een redelijke kwaliteit denarius kost een paar honderd euro. Bronzen munten zijn er genoeg, prijzen kunnen oplopen tot duizenden euro’s voor mooi bewaard gebleven exemplaren.

Op deze denarius is op de voorzijde een bloothoofdse keizer Galba afgebeeld. Op de keerzijde staat een eikenkrans met de het opschrift SPQR/OB/CS. Galba laat zich op deze keerzijde als redder des vaderlands (van de brute heerschappij van Nero) huldigen. Aan hem is de kroon van de burgerij (gesymboliseerd door de eikenkrans) verleend door de senaat. SPQR is de afkorting van het Latijnse Senatus Populusque Romanus, "De Senaat en het Volk van Rome".

En nog een ingezoomde foto van het portret met indrukwekkende neus.