Sabina, vrouw van Hadrianus

Dit is een zilveren munt van keizerin Sabina (ca. 83-137 n.Chr.), de vrouw van keizer Hadrianus. Ze staat bekend om haar sterke persoonlijkheid en haar invloed aan het Romeinse hof. De tekst rondom de buste luidt ‘SABINA AVGVSTA HADRIANI AVG P P’. Dit betekent ‘Sabina Augusta [vrouw van] Hadrianus Augustus, Vader des Vaderlands’. 

De achterzijde van deze denarius toont Ceres, de Romeinse godin van de landbouw, graan en vruchtbaarheid, zittend op een mand en met korenaren en een scepter in de hand.

Het kapsel van Sabina op deze munt is een van haar meest herkenbare kenmerken. Ze draagt een diadeem. Het haar is in golvende banen naar achteren gekamd, gevlochten en hoog op de kruin in een sierlijk opgestoken vlechtknot samengebracht. Munten met dit kapsel zijn relatief zeldzaam.

Dit kapsel was niet alleen een modekeuze, maar had ook een symbolische betekenis. Het verwees naar de bescheidenheid en vroomheid die van een Romeinse keizerin werden verwacht. Het was een conservatieve stijl die contrasteerde met de meer weelderige en uitbundige kapsels van eerdere keizerinnen.

ZOO 1ste officina (Pegasus)

Keizer Gallienus staat hier op de voorzijde van deze antoninianus afgebeeld. Tegen het einde van zijn heerschappij liet hij munten slaan met de namen van negen goden. De legende op de keerzijde is steeds de naam van een godheid, aangevuld met de letters CONS AUG. De goden beschermden (CONSERVATORI) de keizers (AUGUSTI). Op de achterzijde van deze boeiende serie wordt ook steeds een dier afgebeeld, soms een echt dier, soms een fabeldier. De serie wordt gretig verzameld. De meeste munten zijn goed verkrijgbaar, maar er zijn zeldzamer exemplaren, en sowieso zijn deze munten in een mooie kwaliteit lastig te vinden.

Op de keerzijde van deze munt staat een afbeelding van een mythologisch paard met vleugels, Pegasus geheten. Ook op deze munt wordt de keizer beschermd door een god. Ditmaal is het de zonnegod Sol Invictus die de keizer (augustus) moet beschermen (conservatori). Zie de letters SOLI CONS AUG op de keerzijde van de munt. 

De letter van de officina (werkplaats) is op mijn muntje helaas niet te zien. Het is de Griekse letter A = Alpha. Dus is dit muntje geslagen in de eerste officina.

Hieronder staan alle varianten met daarbij hun zeldzaamheid op basis van het aantal munten in de Cunetio muntschat die in de jaren zeventig in Engeland werd gevonden. 

godheid	legenda	aantal	percentage	(fabel)dier
Diana	DIANAE CONS AVG	1190	43.48%	hinde, hert, antilope/gazelle
Apollo	APOLLINI CONS AVG	549	20.06%	centaur, griffioen
Sol	SOLI CONS AVG	257	9.39%	pegasus (gevleugeld paard), stier
Jupiter	IOVI CONS AVG	238	8.70%	geit
Liber Pater	LIBERO P CONS AVG	207	7.56%	panter/tijgerin
Neptune	NEPTVNO CONS AVG	195	7.12%	steenbok, hippocampus
Juno	IVNONI CONS AVG	91	3.32%	hinde/eland/ree
Mercury	MERCVRIO CONS AVG	6	0.22%	zeepaardje/zeemonster met ramskop
Hercules	HERCVLI CONS AVG	4	0.15%	leeuw, everzwijn

Hadrianus en de Sfinx

Hier ben ik blij mee. Nadat ik eerst een mooie drachme heb kunnen bemachtigen met de vuurtoren (Pharos) van Alexandria heb ik opnieuw een drachme uit Alexandria kunnen vinden met een fraaie Egyptische voorstelling! 

Het mag duidelijk zijn dat de Egyptische voorstelling op de keerzijde van deze drachme een Sfinx voorstelt. De Sfinx heeft een menselijk vrouwenhoofd, het lichaam van een leeuw en vleugels. De rechtervoorpoot rust op een wiel. Verder draagt de Sfinx lange oorringen en een kroon, dit is de kroon van Kalathos.

De Romeinse muntslag in Egypte heeft een bepaalde manier van dateren. Het regeringsjaar van de keizer werd aangeduid met een L en dan een Griekse letter om het getal aan te duiden. Op de keerzijde van deze munt staat links van de Sfinx de letter L en rechts de letters I en H. Dit is het jaar 18 van de regering van Hadrianus.

Antoninus Pius op de brandstapel

Ik kocht dit muntje voor de mooie kop van Antoninus Pius, maar zeker ook voor de interessante keerzijde. Op de keerzijde is de brandstapel in vier lagen te zien waarop het lichaam van de keizer werd gecremeerd. Deze denarius is geslagen tijdens het bewind van Marcus Aurelius en Lucius Verus.
Op de brandstapel werd een wassen beeld van Antoninus geplaatst die op een vierspan stond. De vierspan met keizer wordt op de munt voorgesteld door de kleine streepjes bovenaan de brandstapel.
Aan het einde van de dienst werd de brandstapel in brand gestoken en werd een adelaar vrijgelaten uit het binnenste van de constructie. Dit symboliseert de ziel van de keizer die opstijgt naar de hemel.

Ondanks de brandstapel op deze munt werd volgens zijn biografie Historia Augusta het lichaam van Antoninus (en dus niet zijn as!) begraven in het mausoleum van Hadrianus. Na een periode van zeven dagen (justitium) droegen Marcus en Lucius hun vader voor vergoddelijking voor. In tegenstelling tot hun gedrag tijdens Antoninus' campagne om Hadrianus te vergoddelijken, verzette de senaat zich niet tegen de wensen van de keizers. Een priester werd aangesteld om de ceremonie van de vergoddelijkte Antoninus, nu Divus Antoninus, te leiden. 

Faustina I, vrouw van Antoninus Pius

Een mooi muntje van keizerin Faustina de Oudere. Er is niet heel veel bekend over haar leven. Zo is de exacte datum van haar geboorte, die van haar huwelijk met Antoninus Pius en zelfs die van haar dood onbekend.

Faustina had een gelukkig huwelijk met Antoninus en ze kregen samen vier kinderen, die allen werden geboren voordat Antoninus keizer werd. Slechts een van deze kinderen overleefde haar: Faustina de Jongere, die later de echtgenote zou worden van Marcus Aurelius, de adoptiefzoon en opvolger van haar vader.

Antoninus hield van zijn vrouw en heeft haar na haar dood bijzonder geëerd. Hij liet haar vergoddelijkt verklaren door de Senaat (zij kreeg de titel 'diva') en liet een tempel op het Forum Romanum voor haar bouwen.

Ook liet Antoninus een enorme hoeveelheid munten met haar beeltenis slaan en de tekst DIVA AVG(VSTA) FAVSTINA (vergoddelijkte keizerin Faustina). Na 147, toen Faustina de Jongere Augusta werd, veranderde dit in DIVA FAVSTINA.

DIVA FAVSTINA staat ook op de voorzijde van deze munt. Op de keerzijde is godin Ceres afgebeeld, gesluierd en een scepter vasthoudend.

Ludi Saeculares

Dit is een as van keizer Domitianus met een boeiende voorstelling. Wat zien we hier? Met deze munt worden de zogenoemde 'seculiere spelen' van 88 n.Chr. herdacht. Deze spelen waren religieuze ceremonies, Ludi Saeculares, die om de 100 of 110 jaar in Rome plaatsvonden. In feite waren dit een soort van eeuwfeesten, die het einde van een mensenleven (maximaal 100 of 110 jaar) betekenden en het begin van een nieuw leven. 

De spelen werden in 249 en 140 v.Chr. gehouden, waarna ze ophielden tot keizer Augustus de spelen in 17 v.Chr. nieuw leven inblies. De spelen duurden drie dagen en drie nachten en begonnen met het brengen van offers aan de verschillende goden en godinnen, gevolgd door theater en atletiek.

De seculiere spelen van Domitianus zijn herdacht op een uitgebreide reeks munten. Op deze munt zien we keizer Domitianus voor een tempel een offer brengen in de aanwezigheid van twee muzikanten. De muzikant aan de linkerzijde speelt de lier en degene naast hem de fluit.

Het gat in deze munt is niet storend en ligt 'keurig' buiten het hoofd van de keizer en buiten de voorstelling. Ik vind gaten in munten zelfs wel fascinerend. Zou iemand wellicht dit muntje hebben opgehangen als herinnering aan de spelen? Wie zal het zeggen....

Hieronder nog een tekening van de achterzijde van deze munt.

ZOO 2de officina (panter)

Een tweede muntje uit de ZOO-serie van Gallienus, nu ter ere van de god Liber. In de Romeinse mythologie was Liber Pater een beschermgod van de plebejers van Rome, en de god van wijn en wijnmaken, vruchtbaarheid en vrijheid. Het Latijnse liber betekent vrij, in combinatie met pater betekent het de vrije vader. ‘De uitvinder van wijn wordt Liber genoemd’, merkt Seneca op, ‘niet vanwege de vrijheid die hij onze tongen geeft, maar omdat hij de geest bevrijdt van de slavernij van zorgen, en hem bevrijdt, bezielt en hem gedurfder maakt in alles wat hij probeert.’

Vreemd genoeg verschijnt deze god zelden op Romeinse munten. Op munten wordt Liber doorgaans afgebeeld gekroond met wijnrank- of klimopbladeren en met een wijnbeker en thyrsus in zijn hand, vergezeld door zijn panter.

Op deze munt van Gallienus staat de panter alleen afgebeeld, met het opschrift LIBERO P CONS AVG - Libero Patri Conservatori Augusti - 'aan Vader Liber, verdediger van Augustus'.

Dit muntje geslagen in de tweede officina (Beta).