Vespasianus en de adelaar

Gekocht vanwege de prachtige, agressief kijkende adelaar met machtige vleugels.

Eigenlijk mag een adelaar niet ontbreken in een collectie van Romeinse munten. De adelaar (aquila) is het symbool van het grote Romeinse rijk, en het belangrijkste veldteken van de Romeinse legioenen. In het legioen werd de standaard gedragen door de aquilifer, wat letterlijk adelaarsdrager betekent. Ook het portret van keizer Vespasianus is overigens niet verkeerd.

Er is nog een ander munttype met een adelaar die naar rechts kijkt.
Het verhaal gaat dat de adelaar die naar links kijkt, terugkijkt op het leven van de keizer en wat hij al heeft gepresteerd, terwijl de adelaar die naar rechts kijkt ziet wat er allemaal nog in het verschiet ligt aan roem voor de keizer.

Het overgangsportret

Een fascinerende munt. Op het eerste gezicht is dit keizer Vitellius, de laatste van de keizers uit het zogenaamde 'driekeizerrijk'. Echter, het is 'm niet. Het is keizer Vespasianus, dit staat immers op het omschrift.

De verklaring is dat deze stempelsnijder waarschijnlijk geen idee had hoe Vespasianus eruitzag. Deze munt is geslagen kort nadat Vespasianus werd benoemd (eind jaar 69) tot keizer door de senaat. Zijn voorganger, Vitellius, was dood en Vespasianus zat nog in het buitenland (Alexandria). Hij kwam pas een jaar later naar Rome om geïnstalleerd te worden als keizer. De stempelsnijder heeft ongetwijfeld zijn best gedaan om er wat van te maken, maar zonder goede beeltenis van Vespasianus, is dit toch niet helemaal gelukt....

Op de achterzijde van de munt wordt Vespasianus aangemoedigd om snel en veilig terug te keren met Fortuna aan zijn zijde die het roer vasthoudt.

De zonen van Vespasianus

De keizer met zijn troonopvolgers. Dit is de Flavische dynastie in één munt gevangen. Vader Vespasianus op de voorzijde met zijn zonen Titus en Domitianus in toga op de achterzijde. De beide zonen zouden later ook keizer worden.

Het is overigens een vrij zeldzame denarius die niet makkelijk te vinden is in een goede kwaliteit. Deze munt is van redelijke kwaliteit met een aardig portret van de keizer, maar wat slijtage bij de zonen. De munt heeft een bijzondere en afwijkende stijl. Dat komt omdat deze denarius niet is geslagen in Rome, maar in Azië, vermoedelijk in Ephesus (Efeze). Deze stad in het tegenwoordige Turkije maakte tijdens het Romeinse Rijk een bloeiperiode door. In Epehesus werden Romeinse munten geslagen.

De burgerkroon voor Vespasianus

Op de achterzijde van deze denarius van keizer Vespasianus is de zogenaamde corona civica (burgerkroon) afgebeeld. Dit zijn eikenbladeren die in elkaar zijn geweven om een kroon te vormen. Deze krans was voorbehouden aan Romeinse burgers (soldaten) die het leven van medesoldaten redden door een vijand te verslaan en stand te houden op die plek. De bevrijde soldaten konden getuigen van deze grote moed en zo kon de dappere militair dit eerbewijs, de hoogste onderscheiding voor burgers (!) ontvangen.

Later werd deze kroon een voorrecht voor de Romeinse keizers, te beginnen bij Augustus, die de kroon ontving voor het redden van het leven van burgers door het beëindigen van de reeks burgeroorlogen.

Titus eert zijn vader

Opnieuw een denarius van het Flavische geslacht. Een van mijn favorieten in mijn collectie munten van deze keizers!

Deze historisch interessante munt is geslagen door keizer Titus ter ere van zijn overleden vader, de beroemde keizer Vespasianus. Met deze munt wordt de triomftocht in Rome herdacht (het 10 jarig jubileum) na de herovering van Judea. In het jaar 70 viel Jeruzalem. De munt is daarom rond 80/81 geslagen. Op de voorzijde staat de vergoddelijkte Vespasianus (DIVVS AVGVSTVS VESPASIANVS). De vierspan op de achterzijde trekt een zogenaamde 'tensa', dit is een wagen in de vorm van een tempel. In deze tensa werden de goddelijke voorwerpen in een processie naar de spelen in het Circus gereden.

Titus en het olifantje

Historisch gezien is dit een heel interessante munt.
De olifant op deze denarius van Keizer Titus is afgebeeld als een symbool van het nieuw gebouwde Flavische Amfitheater, oftewel het Colosseum. Tijdens de openingsceremonie werd een groot aantal dieren, met inbegrip van olifanten, tentoongesteld en afgeslacht.
De ceremonie in het Colosseum duurde wel honderd dagen en het programma was gevuld met gevechten en het doden van dieren (5000 volgens de historicus Suetonius). Heel spectaculair was dat de arena werd gevuld met water voor het naspelen van echte zeeslagen uit het verleden. Keizer Vespasianus begon met de bouw van het Colosseum en zijn zoon Titus mocht het openen in het jaar 80. Toen was zijn vader al overleden (in 79).

O ja, ook natuurhistorisch gezien is dit waarschijnlijk een bijzondere munt. Vermoedelijk is de afgebeelde olifant de Noord-Afrikaanse olifant (Loxodonta africana pharaoensis). Deze olifantensoort overleefde de Romeinse tijd niet.

Prins Domitianus

Een denarius met mooi portret van Domitianus. De achterzijde van deze munt uit het jaar 80 verwijst naar de rituelen die werden uitgevoerd om de goden goden gunstig te stemmen na de verschillende rampen die hadden plaatsgevonden in het keizerrijk (brand, pest, uitbarsting Vesuvius). Bij deze rituelen hoorde ook het plaatsen van heilige voorwerpen op de goddelijke stoel (pulvinar). Deze stoel werd in gereedheid gebracht voor een bezoek van een god. Niet helemaal toevallig dat op deze stoel een helm is geplaatst. De godin Minerva had een enorme aantrekkingskracht op Domitianus. Zij komt heel vaak voor op zijn munten. Minerva wordt vaak afgebeeld met een lans, een schild en..... een helm. De helm is dus een belangrijk attribuut van de godin Minerva.

De munt is overigens uitgegeven onder broer en keizer Titus. Domitianus was toen nog 'PRINCEPS IVVENTVTIS' (jonge prins).

Domitianus en de godin Minerva

Keizer Domitianus aanbad de godin Minerva. Minerva werd daarom zeer vaak op de achterzijde van zijn munten afgebeeld, in verschillende typen. Ook richtte Domitianus een romeins legioen op dat hij naar haar vernoemde: Legio I Minervia.

De hier afgebeelde Minerva heeft een bijzonder charmant en elegant voorkomen, met haar linkerhand op haar heup.

Nerva, de billijke keizer

Gewoon een aardig muntje van keizer Nerva met de bekende, markante neus. Het is een denarius. De munt was voor een zacht prijsje te koop, en aangezien munten van deze keizer in het algemeen niet zo goedkoop zijn, kon ik het niet laten en heb ik op de koopknop gedrukt.

Wellicht aardig om nog iets over de afbeelding op de keerzijde te vertellen. Dit is een afbeelding van Aequitas (de naam is goed af te lezen op het muntje). 

Aequitas was een personificatie van de billijkheid, dat volgens de volksovertuiging van de Romeinen bij de rechtspraak van toepassing moest zijn naast het strenge recht. In de latere tijd van de Romeinse godsdienst werd Aequitas tot een godin van de eerlijke handel en eerlijke handelaars gemaakt.

Ze wordt voorgesteld met een cornucopia, die de weelde afkomstig uit handel voorstelt, en een weegschaal die billijkheid en eerlijkheid representeert. Gedurende de keizertijd werd Aequitas soms aanbeden als een kwaliteit van de keizer onder de naam 'Aequitas August', zo ook op deze munt!

De triomftocht van Trajanus

Fraaie munt van keizer Trajanus. Op de achterzijde staat de keizer afgebeeld in een quadriga, een wagen met twee wielen en bespannen met vier paarden. Deze wagens konden in de strijd worden ingezet. De keizer rijdt hier in een triomftocht door de straten van Rome, hij houdt een scepter en een lauriertak vast. De lauriertak is een symbool van triomf. De paarden zijn mooi afgebeeld met de details duidelijk zichtbaar. Ook de figuurtjes op de zijkant van de wagen zijn nog goed te zien. 

Deze triomftocht van Trajanus heeft ongetwijfeld betrekking op de overwinning op de Daciërs in de tweede oorlog tegen Dacia (wat nu Roemenië is). 

Dat Trajanus de Daciërs heeft verslagen zie je ook terug in de legende op de voorzijde van de munt. Als je goed kijkt zie je tussen alle letters DAC staan.

Trajanus onderwerpt Arabia Petraea

Ik word altijd blij van dieren op Romeinse munten. Op deze denarius is een dromedaris te zien, half verscholen achter Arabia. Het dier wordt op deze munt ook wel aangeduid als een kameel, maar heeft duidelijk maar één bult. Bovendien kwamen kamelen in dat gebied niet voor.

Keizer Trajanus liet deze munt uitgeven om een belangrijke gebiedsuitbreiding aan het Romeinse volk te tonen. Arabia is op deze munt de personificatie van Arabia Petraea. Dit is een gebied, gelegen in wat nu Jordanië, de Sinaï en een deel van Saoedi-Arabië is. Dit gebied behoorde ooit tot het koninkrijk van de Nabateeërs. Na de dood van koning Rabel II werd Nabataea in 106 n. Chr. onderworpen door de Romeinen onder leiding van Cornelius Palma, de gouverneur van Syria, in opdracht van keizer Trajanus. 

Trajanus staat op de voorzijde van deze munt afgebeeld. Onder zijn bewind was het Romeinse rijk op het toppunt van zijn macht, groter is het rijk niet meer geworden.

Het is onduidelijk of Petra of Bosra de hoofdstad van de provincie was; Trajanus gaf de voorkeur aan Bosra, zijn opvolger Hadrianus aan Petra en de gouverneurs van Arabia Petraea zetelden en werkten in beide steden.

Er is nog een tweede type van deze munt, met het onderschrift ARAB ADQ, dit is de afkorting van Arabia Adquisita (Arabia verkregen). Trajanus kreeg Arabia zonder bloedvergieten omdat koning Rabel II geen troonopvolger had. 

Het door de Romeinen niet onderworpen deel van het Arabisch Schiereiland werd overigens Arabia Felix ("Gelukkig Arabië") genoemd.

De Via Traiana

De Romeinen deden enorme investeringen in hun wegennet, dat uiteindelijk meer dan 80.000 (!) kilometer lang was. Veel van deze wegen kwamen Rome binnen waar de uitdrukking "alle wegen leiden naar Rome" vandaan komt.

De wegen hebben ongetwijfeld bijgedragen aan de enorme groei van het Romeinse rijk. Soldaten konden snel verplaatst worden, goederen konden makkelijk worden aangevoerd.

Omdat deze wegen technische hoogstandjes waren en een groot beslag legden op de financiële middelen van het rijk was het niet verwonderlijk dat de aanleg van wegen ook op munten verscheen.

Op deze denarius 'viert' keizer Trajanus zijn Via Traiana. De weg werd in 109 n. Chr. gebouwd als uitbreiding van de Via Appia dat Beneventum (Benevento), en Brundisium (Brindisi) met elkaar verbond via een snellere route. Brundisum was een strategisch belangrijke haven voor het Oosten.
Ter nagedachtenis aan de bouw van de Via Traiana werd de Boog van Trajanus in Beneventum opgericht.

Op de achterzijde van deze fraaie munt wordt een godin met wiel afgebeeld als de personificatie van de snelweg Via Traiana. In de afsnede (onder de godin) staan ook de letters VIA TRAIANA.

Hieronder nog een kaartje met daarop de Via Appia (groene lijn) en Via Traiana (rode lijn).

Zuil van Trajanus

Dits is ongetwijfeld een van de bekendste denarii van Trajanus, met een goed zichtbare zuil van Trajanus op de achterzijde En het mooiste is, deze zuil is nog steeds te bewonderen in Rome. Over deze zuil is heel veel informatie te vinden op het internet. Ik vermeld hier daarom maar enkele feitjes....

De zuil herdenkt de overwinningen van keizer Trajanus in Dacië (het huidige Roemenië). De zuil bestaat uit 20 kolossale blokken wit marmer en is bijna 30 meter hoog (35 meter indien het voetstuk wordt meegerekend). Op de munt is simplistisch weergegeven hoe een strook reliëfs rondom de zuil slingert. Op deze strook zijn meer dan 2.500 figuren (!) afgebeeld die als een soort van stripverhaal vertellen van de oorlogen in Dacië. Een aardig feitje: om er voor te zorgen dat alle figuren er vanaf de grond even groot uitzien wordt de strook van de voet van de zuil tot bovenaan steeds breder. De reliëfs waren ook niet altijd wit, vroeger waren ze beschilderd in allerlei kleuren.

Het standbeeld van keizer Trajanus is later door een paus vervangen door een beeld van de heilige Petrus. Dit beeld kijkt nog steeds uit over het forum.

Dan nog een mooie legende....
Volgens deze legende werd de zuil van de ondergang gered door paus Gregorius de Grote. Hij wordt zo bewogen door een reliëf waarop Trajanus de moeder van een dode soldaat helpt dat hij god smeekt om de ziel van de heidense Trajanus uit de hel te redden. Zo geschiedde. Volgens diezelfde legende zou de tong van Trajanus intact zijn geweest toen de urn met de as werd opgegraven. De tong vertelde het verhaal van de redding uit de hel. Daarna werd het gebied rond de zuil heilig verklaard waardoor de zuil, in tegenstelling tot talloze andere Romeinse monumenten, bewaard bleef.

Hadrianus en Salus

Een mooi hoofd van keizer Hadrianus op de voorzijde. Op de achterzijde de godin Salus. In het oude Rome was Salus de personificatie en godin van gezondheid, welzijn, veiligheid en voorspoed, zowel persoonlijk als voor de staat. De cultus van Salus kreeg in de Romeinse religie een formele rol in de vierde eeuw v.Chr., en er werd een tempel ter ere van haar gebouwd op de Quirinaal in Rome. In deze tempel werden jaarlijks festiviteiten gehouden, bekend als de Salus Publica Populi Romani, waarbij gebeden en offers werden gebracht voor het welzijn van het Romeinse volk en de staat. Onder keizerlijke heerschappij werd Salus steeds meer geassocieerd met de keizerlijke familie en het welzijn van het rijk. Voor de keizers was tot Salus bidden een plicht. Nero (54 – 68) stelde zelfs spelen in, die om de 4 jaren gevierd werden, de Neronia die moesten dienen om Salus gunstig te stemmen voor zijn welzijn en de duur van zijn regering. 

De afbeelding van Salus verscheen vaak op munten, waar ze soms werd afgebeeld met een scepter, een patera (offerschaal) of zoals op deze munt een slang als symbool van genezing. Hier geeft Salus een slang te drinken uit een schaal die zij in haar hand houdt.

Hadrianus op reis

Keizer Hadrianus regeerde in een periode dat het relatief rustig was in het Romeinse rijk. Dat gaf hem gelegenheid om de uithoeken van zijn rijk te bezoeken. Deze keizer was in zijn regeerperiode meer tijd aan het reizen dan dat hij in Rome was!

Op onderstaande kaart is goed te zien welke reizen hij heeft gemaakt.

Van deze reizen is een hele serie munten geslagen.
Deze denarius laat zien dat hij tijdens zijn reizen de Nijl (Egypte) heeft bezocht. Het is een fraaie munt met op de achterzijde de god Nilus (god van de Nijl). Als je heel goed kijkt dan zie je direct onder de liggende god een krokodil met de bek naar links. Daaronder het kabbelend water van de Nijl. Het nijlpaard, eveneens met de bek naar links en komend uit het water, bevindt zich rechts van het midden van het muntplaatje. Hieronder heb ik beide dieren gemarkeerd.

De munten uit deze 'reisserie' zijn razend populair bij verzamelaars. Het is immers een mooi verzamelthema. Ik ga mijn best doen een paar andere munten uit deze serie toe te voegen aan mijn verzameling. Ben alvast blij met de eerste in mijn collectie!

Antoninus Pius op de brandstapel

Ik kocht dit muntje voor de mooie kop van Antoninus Pius, maar zeker ook voor de interessante keerzijde. Op de keerzijde is de brandstapel in vier lagen te zien waarop het lichaam van de keizer werd gecremeerd. Deze denarius is geslagen tijdens het bewind van Marcus Aurelius en Lucius Verus.
Op de brandstapel werd een wassen beeld van Antoninus geplaatst die op een vierspan stond. De vierspan met keizer wordt op de munt voorgesteld door de kleine streepjes bovenaan de brandstapel.
Aan het einde van de dienst werd de brandstapel in brand gestoken en werd een adelaar vrijgelaten uit het binnenste van de constructie. Dit symboliseert de ziel van de keizer die opstijgt naar de hemel.

Ondanks de brandstapel op deze munt werd volgens zijn biografie Historia Augusta het lichaam van Antoninus (en dus niet zijn as!) begraven in het mausoleum van Hadrianus. Na een periode van zeven dagen (justitium) droegen Marcus en Lucius hun vader voor vergoddelijking voor. In tegenstelling tot hun gedrag tijdens Antoninus' campagne om Hadrianus te vergoddelijken, verzette de senaat zich niet tegen de wensen van de keizers. Een priester werd aangesteld om de ceremonie van de vergoddelijkte Antoninus, nu Divus Antoninus, te leiden. 

Adoptie van Marcus Aurelius

Een denarius van mijn wensenlijstje met mooie koppen van Antoninus Pius op de voorzijde en zijn geadopteerde zoon Marcus Aurelius op de achterzijde. De munt is een duidelijke bevestiging van de lijn van opvolging.

Keizer Hadrianus benoemde de reeds 51-jarige Antoninus in 138 tot zijn opvolger en adopteerde hem vervolgens als zijn zoon, zodat hij hem kon opvolgen. Voorwaarde was echter wel dat Antoninus de 16-jarige Marcus Annius Verus (de latere keizer Marcus Aurelius), en de 7-jarige zoon van Aelius (die later Lucius Verus werd genoemd) zou adopteren.

Klaarblijkelijk werd Antoninus door Hadrianus als een tussenkeizer gezien; en wel specifiek voor Marcus, zijn aangetrouwde neef, die zelf nog te jong voor het keizerschap was. Er zijn echter aanwijzingen dat de terminaal zieke Hadrianus eigenlijk de voorkeur gaf aan de nog jongere Lucius.

Na de dood van Hadrianus in de zomer van het jaar 138 werd Antoninus zijn opvolger. Antoninus voerde al snel een belangrijke wijziging door in de plannen van Hadrianus. Volgens die plannen moest Antoninus' dochter Faustina met Lucius Verus trouwen, en deze twee waren dus verloofd. Zodra Hadrianus was overleden werden de trouwplannen omgegooid, en op verzoek van Antoninus werd Faustina de verloofde van Marcus.

Antoninus werd na zijn natuurlijke dood in 161 opgevolgd door zijn adoptiefzonen Marcus Aurelius en Lucius Verus, die aanvankelijk samen regeerden.

Marcus Aurelius en zijn consecratio

Dit muntje heb ik gekocht vanwege de mooie afbeelding van een adelaar met gespreide vleugels. Zo'n onstuimige adelaar zie je niet vaak op Romeinse munten! Het is ook mooi om te zien hoe de rechtervleugel recht omhoog wijst en precies tussen de letters N en S valt. Dit is met de linkerveugel minder goed gelukt. Deze vleugel raakt de letter R.

Op de keerzijde staan de letters CONSECRATIO. In de Romeinse tijd werd het gebruikelijk om gestorven keizers te vergoddelijken. Ter herinnering hieraan werd door de opvolger vaak een munt geslagen. Dat is hier ook gebeurd. Consecratio betekent de opname van een gestorvene onder de doden. Deze munt herdenkt de vergoddelijking van de keizer Marcus Aurelius door zijn opvolger, keizer Commodus.

Dat het hier om de vergoddelijkte Marcus Aurelius gaat lees je op de voorzijde: DIVVS (= goddelijk) M ANTONINVS PIVS.

Lucius Verus

Een fraaie denarius van de wat minder bekende keizer Lucius Verus. Hij was Romeins keizer van 161 tot aan zijn dood in 169, samen met zijn adoptiebroer Marcus Aurelius. De troonopvolging van Verus samen met Marcus Aurelius was de eerste keer dat het Romeinse rijk werd geregeerd door meerdere keizers, een steeds vaker voorkomend verschijnsel in de latere geschiedenis van het rijk.

Verus werd na de dood van zijn biologische vader geadopteerd door Antoninus Pius, die zelf werd geadopteerd door Hadrianus. Hadrianus stierf later dat jaar en Antoninus Pius volgde de troon op. Antoninus Pius regeerde tot 161 en werd opgevolgd door Lucius Verus en Marcus Aurelius. Het grootste deel van Verus’ regering bestond uit oorlog voeren met de Parthen dat eindigde in een Romeinse overwinning. Verus stierf in 169, waarschijnlijk door een beroerte. Hij werd vergoddelijkt door de senaat (Divus Verus).

Op de voorzijde van dit muntje staat L VERVS AVG ARMENIACVS.

Dit is de naam van de keizer met de toevoeging augustus (AUG) en de herdenking van zijn overwinning op de Armeniërs (ARMENIACVS). Daarom op de achterzijde de oorlogsgod Mars met speer en schild.

Commodus met leeuwenhuid

Wederom een muntje van keizer Commodus. Het is een heel bijzondere denarius. Op de voorzijde is de keizer afgebeeld met over zijn hoofd een leeuwenhuid. De bek van de leeuw met de manen is goed te zien. De keizer kleedde zich graag als de god Hercules, inclusief leeuwenhuid en zeulde een grote knuppel mee. Die knuppel is goed te zien op de achterzijde van deze munt.

De verwijzing naar Hercules blijkt ook uit de tekst op de achterzijde. Hier staat
van boven naar beneden HER-CUL RO-MAN AV-GV.

Commodus mocht graag als gladiator optreden tijdens spelen in het Colosseum in Rome. Hij was weliswaar vermomd als Hercules, maar zijn tegenstanders (mens en dier) hadden geen schijn van kans omdat de spelen gemanipuleerd werden.

Hieronder nog een prachtig beeld van deze vreemde, wrede keizer.