Een wreed tafereeltje

De Romeinen hadden er geen enkele moeite mee om bloeddorstige tafereeltjes af te beelden op hun munten. De achterzijde van deze denarius is hier een mooi (en luguber) voorbeeld van. De ruiter op zijn paard houdt een zwaard en een afgeslagen hoofd vast in zijn linkerhand. In zijn andere hand heeft hij een schild. Het afgeslagen hoofd is op deze munt duidelijk te zien. Het hoofd is van een barbaar (een Galliër) met wild haar. Dat het afgeslagen hoofd zo duidelijk herkenbaar is maakt dit muntje 'aantrekkelijker' dan veel andere muntjes van dit type waarop niet veel meer te zien is dan een wazige bol.

Het onderschrift is goed te lezen en luidt als volgt:
Q
M.SERGI
SILUS.

Dit is een afkorting van de questor (Q) Marcus Sergius Silus. Dit was een roemruchte bikkel die ten tijde van de republiek leefde en volgens de overlevering twee maal uit gevangenschap door Hannibal is ontsnapt, 23 maal gewond is geraakt en beschikte over een rechterhand van ijzer. Dit laatste is natuurlijk heel interessant. Het is vermoedelijk de eerste maal dat is opgeschreven dat iemand een prothese heeft.

Een beschrijving van deze beroemde generaal staat in het zevende geschiedenisboek van Plinius, gepubliceerd in AD 77.

Hieronder de tekst in het Engels:

"Nobody - at least in my opinion - can rightly rank any man above Marcus Sergius, although his great-grandson Catiline shames his name. In his second campaign Sergius lost his right hand. In two campaigns he was wounded twenty-three times, with the result that he had no use in either hand or either foot: only his spirit remained intact. Although disabled, Sergius served in many subsequent campaigns. He was twice captured by Hannibal - no ordinary foe- from whom twice he escaped, although kept in chains and shackles every day for twenty months. He fought four times with only his left hand, while two horses he was riding were stabbed beneath him.

He had a right hand made of iron for him and, going into battle with this bound to his arm, raised the siege of Cremona, saved Placentia and captured twelve enemy camps in Gaul - all of which exploits were confirmed by the speech he made as praetor when his colleagues tried to debar him as infirm from the sacrifices. What piles of wreaths he would have amassed in the face of a different enemy!"

Een gekarteld muntje

Een republikeins muntje waar best weer een en ander over te vertellen is.
De munt is geslagen door C. Naevius Balbus, een Romeinse muntmeester. Onder de afbeelding op de keerzijde is de afkorting van de naam van de muntmeester goed af te lezen: C.NAE.BALB.

Het aardige van deze munt is dat de rand gekarteld is, dit noemen we een 'serratus'. Dit is de eerste in mijn verzameling! Munten met zo'n kartelrand waren korte tijd heel populair tijdens de republiek. De reden hiervoor was dat je de binnenlaag van de munt goed kon inspecteren, waardoor je kon vaststellen of de kern van de munt van zilver was of niet. Veel munten werden in die tijd al vervalst en van een dun laagje zilver voorzien.

De ruiter op de achterzijde (Victoria) die het driespan leidt is werkelijk prachtig afgebeeld en heel gedetailleerd. Het is natuurlijk jammer dat de hoofden van de paarden nauwelijks zichtbaar zijn. Waren die net zo scherp geweest als de ruiter dan had dit muntje in een heel andere prijscategorie gezeten. Ben er toch heel blij mee! Hieronder een ingezoomde foto. 

Er valt nog meer over deze Naevius Balbus te vertellen. Hij was een groot aanhanger van Sulla, een beroemd veldheer, politicus en dictator uit de late republiek. Op de voorzijde van de munt staat de beschermgodin van Sulla afgebeeld (Venus). De achterzijde van de munt met de gevleugelde Victoria herdenkt de overwinningen van Sulla tegen koning Mithridates VI.

Verder is het aardig om te vermelden dat er nauwelijks republikeinse munten zijn met een afbeelding van een driespan (triga). Tweespannen (biga) of vierspannen (quadriga) kom je veel vaker tegen.

Claudius, de onverwachte keizer

Een munt (as) van keizer Claudius waar ik best blij mee ben. Op de voorzijde is zijn portret afgebeeld en op de achterzijde de Romeinse godin Libertas. Deze godin is de beschermster van het Romeinse rijk. In haar rechterhand houdt ze een zogenaamde pileus (vrijheidshoed) vast.

Voor heel weinig geld (zeg 10 tot 20 euro) is al een koperen munt van Claudius te koop, maar dan ziet de munt er wel uit als iets dat van de onderkant van een schoen is afgeschraapt. Voor ongeveer 100 euro heb je een munt die al heel wat fraaier oogt (maar natuurlijk nog geen museumkwaliteit heeft). Bronzen met prachtige patina kunnen in de honderden en soms duizenden euro's lopen. Denarii van Claudius zijn behoorlijk zeldzaam, vaak versleten en heel duur. Hier is Nero de boosdoener. Door het verlagen van het zilvergehalte van de denarii die tijdens zijn bewind werden geslagen, werden de zilveren munten van zijn voorgangers (waaronder Claudius) opgepot en omgesmolten. Er waren er dus in de oude tijd al niet veel meer.

Over keizer Claudius
Claudius leed vanaf zijn vroege jeugd aan allerlei kwalen: door zijn zwakke knieën kon hij moeilijk lopen en trok hij met zijn rechtervoet; zijn hoofd en handen beefden voortdurend; hij stotterde en bij opwinding liep het speeksel uit zijn mond. Hij werd verwaarloosd en mocht niet in het openbaar optreden.
Bij de moord op keizer Caligula (zijn neef) bevond Claudius zich in het paleis, waar hij zich verborgen hield, maar hij werd door de soldaten gevonden en tot keizer uitgeroepen. Als keizer trad hij verstandig en gematigd op: hij begon met een algemene amnestie en weigerde overdreven huldebetoon. Claudius zette vrijgelaten slaven aan het hoofd van de keizerlijke ministeries. Hij bouwde de haven van Ostia uit, liet nieuwe wegen aanleggen en voltooide de Aqua Claudia. Zijn huwelijksleven was niet bepaald gelukkig. Hij is viermaal getrouwd geweest. Het laatste huwelijk was met zijn nicht Agrippina die er vooral op uit was haar zoon Nero uit een eerder huwelijk op de de troon te krijgen. Uiteindelijk kreeg ze Claudius zo ver dat hij Nero adopteerde. Het verhaal gaat dat Agrippina met giftige paddenstoelen haar echtgenoot heeft gedood. Daarna werd Nero keizer.

De eed van de soldaten

Een heel interessante denarius, en een mooie aanwinst voor mijn collectie.
Het is er weer eens een uit de tijd van de republiek en de voorstelling op de achterzijde is historisch van belang.

Wat zien we hier?
Twee Romeinse soldaten staan ​​tegenover elkaar, de soldaat aan de linkerzijde met baard en zonder harnas, en de soldaat aan de rechterzijde zonder baard en in harnas. Ze houden allebei een speer vast in de linkerhand en met het zwaard in de rechterhand raken ze een varken (offer) aan dat wordt vastgehouden door een knielend figuur.

Het betreft hier de uitvoering van het zogenaamde ‘sacramentum militare’, de eed die door de Romeinse soldaten werd afgelegd waarmee ze trouw zweerden aan de (consul van de) republiek.

De tekst van deze eed werd door schrijver Vegetius vastgelegd:

"Iurant autem milites omnia se strenue facturos quae praeceperit imperator, numquam deserturos militiam nec mortem recusaturos pro Romana republica!"

("Maar de soldaten zweren dat zij getrouw alles zullen uitvoeren wat de commandant gebiedt, dat zij de dienst nooit zullen verlaten, en dat zij niet zullen trachten de dood voor de Romeinse republiek te vermijden!").

De munt is uitgegeven door de muntmeester Veturius. Zijn markering (TI.VET) staat op de voorzijde van de munt, links naast het hoofd van de god Mars.
Vaak werden de munten van muntmeesters voorzien van een voorstelling van een voorouder. Consul T. Veturius Calvinus was een voorouder van deze muntmeester die een vredesverdrag had afgesloten tussen de Romeinen en de Campanians. Mogelijk wordt deze vrede tussen beide partijen uitgebeeld in dit tafereeltje waarbij een varkentje wordt geofferd. In de literatuur worden ook nog andere gebeurtenissen genoemd die reden zouden kunnen zijn voor het slaan van een munt met deze voorstelling.

Messalina, vrouw van Claudius

Omdat ik altijd op zoek ben naar leuke munten uit de tijd van de Julisch-Claudische keizers kwam ik deze provinciale munt van Messalina tegen.
Het valt niet mee om munten te vinden van de vrouwelijke familieleden van deze keizers, en zeker niet voor een redelijke prijs. Van Messalina, de derde vrouw (augusta) van keizer Claudius, zijn alleen maar provinciale munten met haar afbeelding te vinden. Dit is een Egyptische munt, een Billon Tetradrachme uit Alexandrië.

Keizer Claudius staat op de voorzijde van de munt en Valeria Messalina op de achterzijde, met twee kinderfiguurtjes in haar uitgestrekte rechterhand en twee grote korenaren in haar linkerhand. De kinderfiguurtjes zijn naar alle waarschijnlijkheid de twee kinderen die zij met Claudius heeft gekregen: Claudia Octavia en Britannicus.

Over Messalina
Over Messalina zijn veel verhalen bekend die haar in een kwaad daglicht stellen. De verhalen gaan vooral over haar ontrouw aan de keizer. Zo ging het gerucht dat zij een kamertje had in een bordeel waar ze, onder de schuilnaam Lycisca, seks had met zoveel mogelijk mannen.
Toen de keizer in 48 de stad uit was om de havens in Ostia te inspecteren, trouwde Messalina met de senator Gaius Silius. Het is niet duidelijk of dit een echt of een schijnhuwelijk was, maar Claudius pikte dit niet, en liet de senator ombrengen (overigens met een aantal andere feestgangers). Messalina kreeg de keuze: zelfmoord plegen met een dolk of executie. Ze durfde geen zelfmoord te plegen, en werd daarom gedood door een officier van de Praetoriaanse garde.

Het is zeer de vraag of alle verhalen over de seksuele escapades van Messalina op waarheid berusten. De geschiedschrijvers hadden er soms belang bij om eerdere keizers en hun familieleden zwart te maken. En dan zijn roddels over ontrouw en allerlei seksuele uitspattingen natuurlijk een beproefde tactiek......

Claudius en zijn troonopvolger

Weer een denarius waar ik blij van word. Keizer Claudius met zijn geadopteerde zoon Nero. Ondanks de slijtage is dit nog een mooie munt, met een goed portret van de jeugdige Nero. Ook achter deze munt zit een mooi historisch verhaal. In 48 trouwde Claudius, na een paar mislukte huwelijken, met zijn nicht Agrippina. Zij wist Claudius over te halen om haar zoon Nero te adopteren waarmee hij troonopvolger zou kunnen worden. Deze adoptie was best bijzonder omdat Claudius al een eigen, jongere, zoon had genaamd Brittanicus. Om het lot een handje te helpen vergiftigt Agrippina haar man, althans dat is het vermoeden. Hiermee komt de weg vrij voor Nero die al op jonge leeftijd (nog geen 17 jaar) keizer wordt. Claudius heeft dus mogelijk zijn eigen graf gegraven door Nero caesar te maken (zie ook de letters CAES op de achterzijde van de munt), hetgeen deze munt extra betekenis geeft.

Overigens is Agrippina een unieke vrouw in de Romeinse geschiedenis. Zij was de zus van keizer Caligula, de vrouw van keizer Claudius, en de moeder van keizer Nero. En dan was zij ook nog de dochter van de beroemde en immens populaire generaal Germanicus. Tragisch genoeg wordt ook zij slachtoffer van het wrede bewind van Nero, en wordt zij een paar jaar later op bevel van de keizer vermoord.

Antonia, moeder van Claudius

Een munt met de afbeelding van Antonia, moeder van Claudius. Ik probeer zoveel mogelijk leden van de Julisch-Claudische familie te verzamelen en dit is een waardevolle aanvulling met een heel prominent lid van de familie.

Antonia Minor (de Jongere) werd 36 v.Chr. geboren en was een dochter uit het huwelijk tussen Marcus Antonius en Octavia Thurina Minor, een zus van keizer Augustus. Zij zou haar beroemde vader niet leren kennen want hij pleegde zelfmoord. Als erfgename van haar vader was Antonia een schatrijke vrouw.

Zij trouwde met Nero Claudius Drusus en kreeg met hem verscheidene kinderen waarvan slechts drie volwassen werden: Germanicus, Livilla en de latere keizer Claudius.

Over haar zoon Claudius, wiens ziekelijk uiterlijk onder andere Augustus zorgen baarde, zou ze gezegd hebben dat dat hij "geen eindproduct van de natuur was, maar slechts een ruwe schets".

Antonia had haar kleinzoon Gaius (Germanicus) voor een zekere dood behoed door hem jarenlang te beschermen tegen de gevaarlijke omgeving van de keizerlijke familie. Nadat Gaius keizer was geworden, adviseerde Antonia hem gedurende zijn eerste maanden. Zij kreeg de titel Augusta toegekend en alles leek zeer goed te gaan. Ze stierf echter op 1 mei 37. Sommige bronnen vermelden dat Gaius genoeg had van haar inmenging en haar vergiftigde, andere verhalen zeggen dat hij haar tot zelfmoord heeft gedreven.

Deze dupondius is uitgegeven door keizer Claudius ter nagedachtenis aan zijn moeder 'Augusta Antonia'. De keizer staat op de achterzijde afgebeeld met toga en simpulum.