Vitellius, toch was ik uw keizer !

Een mooi portret van een keizer die maar kort heeft gereageerd. Een mooie aanvulling op mijn verzameling van de ‘12 caesars’ in zilver. Denarii van Vitellius zijn, ondanks de korte periode dat hij heeft geregeerd, goed verkrijgbaar, maar voor de betere exemplaren zal je wel wat dieper in de buidel moeten tasten.

Over Vitellius
Deze keizer heeft een slechte pers. Hij stond bekend als een wrede keizer, maar ook een enorme veelvraat. Het verhaal gaat dat hij wel vier banketten per dag kon bijwonen. Dit lukte door het gebruik van klysma’s, maar ook door tussen de maaltijden door over te geven. Voor elk banket zou hij zichzelf weer in een ander huis hebben laten uitnodigen. Zo zijn er veel meer verhalen over zijn gulzigheid, bijvoorbeeld dat hij bij de ceremonie van het offeren aan de goden zelf van het vlees zou hebben gegeten. Zoals veel van dergelijke roddels over Romeinse keizers is het ook hier maar zeer de vraag of dit verhaal op waarheid berust. Schrijvers uit de oudheid hadden er soms belang bij om keizers in een kwaad daglicht te stellen. Dat hij wreed was, staat overigens wel vast. Hij heeft veel mensen om het leven laten brengen, waaronder oude schuldeisers.

Ook deze keizer komt beroerd aan zijn einde. Op 22 december 69 werd de 54-jarige Vitellius naar de Gemonische Trappen gebracht, een gebruikelijke executieplaats. Zoals gebruikelijk werd hij gedood door middel van wurging, waarna hij van de trappen geworpen werd om uiteindelijk in de Tiber gesmeten te worden. Zijn laatste woorden waren, naar men zegt: “Toch was ik uw keizer.” Hij heeft dan acht maanden geregeerd.

Nog een aardig feitje is dat Vitellius de eerste keizer was die niet de naam Caesar voerde. Deze titel is dus ook niet op deze munt terug te vinden. Naar alle waarschijnlijkheid wilde hij hiermee afstand nemen van de Julisch-Claudische familie, Nero werd immers gehaat door de Romeinse elite. In plaats van Caesar liet hij Germanicus in zijn naam opnemen (zie ook de legende van deze munt met de letters GERM). Een voor de hand liggende keuze omdat de troepen uit Germania hem aan de macht hadden geholpen.

Vespasianus, geld stinkt niet!

Een denarius van keizer Vespasianus. En zo hoort een keizer er uit te zien....!
Op de voorzijde is zijn gelauwerde hoofd afgebeeld en op de achterzijde van deze munt zit hij op een stoel, met scepter en palmtak.

Over deze keizer gaat het volgende aardige verhaal. Toen Vespasianus keizer werd, was de schatkist vrijwel leeg (met dank aan de spilzieke Nero). Als zoon van een belastingpachter toonde de keizer zich zeer creatief in het verzinnen van nieuwe heffingen. Hij hief belastingen op alles waar een mens maar belastingen op kon heffen: op een zeker moment hief hij zelfs belasting op urine. Niet dat je hoefde te betalen als je een plasje wilde doen, maar wel als je de kruiken vol urine, die op elke straathoek te vinden waren, kwam legen. Dat deden de wol- en leerbewerkers, want urine is een heel geschikte natuurlijke reiniger voor wol en leer. Dit ging zijn zoon Titus te ver. Suetonius vertelt hoe vader en zoon oneingheid hadden over de belastingen:

Toen Titus hem bekritiseerde omdat hij zelfs een belasting had bedacht op urine, hield hij een munt uit de eerste betalingsopbrengst onder de neus van zijn zoon en vroeg hem of de geur hem tegenstond. Toen Titus "Nee" zei, antwoordde hij: "En toch komt het van urine (Atqui e lotio est)!" (Suetonius, De Vita Caesarum, Divus Vespasianus, 23).

Een antwoord dat later verworden is tot de uitdrukking: pecunia non olet, oftewel geld stinkt niet.

Het geld van de belastingen werd onder andere gebruikt voor de bouw van het magnifieke Colosseum dat onder zijn zoon Titus gereed kwam.

Titus en de Joodse gevangene

Een redelijk zeldzame en historisch interessante denarius.

Deze munt is geslagen kort na de dood van keizer Vespasianus, toen zijn zoon Titus het stokje overnam. De afbeelding met de gevangene verwijst hoogstwaarschijnlijk naar de overwinning van Vespasianus en Titus in Judea.

Er is overigens ook een andere mogelijkheid, namelijk dat de munt verwijst naar de activiteiten in het noorden van Groot-Brittannië van de beroemde gouverneur Gnaeus Julius Agricola. Agricola was een beroemde Romeinse generaal die verantwoordelijk was voor een groot deel van de Romeinse veroveringen in Britannia (bron: Sear).

De gevangene zit geknield en vastgebonden, met op de achtergrond een trofee, bestaande uit verschillende onderdelen van een wapenuitrusting.

Domitianus, de jonge prins

Eén van mijn mooiere denarii, met de jonge prins Domitianus (PRINCEPS IVVENTVTIS) in een hoofdrol. Zoon van keizer Vespasianus en broer van Titus. Zijn bakkebaarden zijn op deze denarius goed te zien, hetgeen best bijzonder is omdat die vaak zijn weggesleten. Op de achterzijde een aardige voorstelling met de godin Salus. Deze godin van de welvaart en het lichamelijk welzijn wordt afgebeeld als een jong meisje, leunend tegen een kolom. Zij geeft een slang te drinken uit een schaal (patera) die zij in haar hand houdt.

Over Domitianus
Domitianus was de jongste zoon van keizer Vespasianus, en een broer van Titus. Hij werd in Rome geboren in het jaar 51. Domitianus had geen werkelijke macht tot zijn oudere broer stierf. Na de dood van Titus werd hij keizer, en, hoewel door zijn vader en broer buiten de staatszaken gehouden was, toonde hij zich tot veler verrassing een bekwaam bestuurder. Hij was niet erg populair bij de senaat. Na enkele samenzweringen overleefd te hebben, werd hij in 96 toch vermoord.

Gallische krijger

Een heel interessant muntje uit de tijd van de Romeinse republiek.

Interessant omdat het muntje een kartelrand heeft. Zo'n munt heet een serratus.
Ook interessant omdat op de achterzijde van deze munt een Gallische krijger op een tweespan (biga) wordt afgebeeld. Als je goed kijkt dan kun je zien dat hij (behalve een speer en schild) een 'carnyx' met zich meedraagt. Een carnyx is een Keltisch blaasinstrument, vaak gebruikt op het slagveld. Zie een foto uit Wikipedia hieronder.




Dat de krijger een Galliër is, daarover is geen discussie. Zo is het schild, door het patroon, duidelijk herkenbaar als een Gallisch schild. Dat de krijger de beroemde Gallische koning Bituitus zou kunnen zijn, daarover is wel veel twijfel, en we weten dit dus gewoon niet.

In de afsnede van deze munt (onder de krijger) staan de letters LLICCNDOM. Deze letters verwijzen naar twee magistraten, namelijk L. Porcius Licinus (L LIC) en Cnaeus Domitius Ahenobarbus (CN DOM). Deze laatstgenoemde Domitus heeft overigens wel iets met koning Bituitus. Het was namelijk zijn vader die de koning gevangen heeft genomen en als oorlogstrofee meenam naar Rome. Zou de krijger op dit muntje dan toch de koning kunnen zijn?

Een andere bijzonderheid van deze munt is dat er vijf verschillende typen bestaan omdat er vijf verschillende namen van muntmeesters op de voorzijde voorkomen. Dit is de minst zeldzame L. Pomponius.

Arm prinsje

Een kleurrijke sestertius met het jonge hoofd van Philippus II, zoon van de keizer Philippus I Arabs. 

Philippus II was eerst caesar en werd later naast zijn vader nog even medekeizer. Zijn vader werd vermoord in de strijd om het keizerschap met Trajanus Decius. 

Toen dit nieuws Rome bereikte werd ook zijn zoon vermoord door de Praetoriaaanse garde. Het verhaal gaat dat hij in de armen van zijn moeder stief. Het jochie werd maar 12 jaar........

Op de achterzijde van de munt kun je lezen dat hij op het moment van het slaan van deze munt nog geen keizer was. Hier staan de letters PRINCIPI IVVENT (jonge prins).

Elders in deze blog kun je munten vinden van zijn vader (Philippus I) en moeder (Otacilia Severa). De munten herdenken de duizendste verjaardag van Rome.

De neus van Nerva

Ik realiseerde mij onlangs dat in mijn verzameling nog geen keizer Nerva voorkomt. Nerva is de eerste uit het rijtje van de zogenaamde 'goede keizers'. De andere vier zijn: Trajanus, Hadrianus, Antoninus Pius en Marcus Aurelius. Ik ben vooral nog op zoek naar een mooie sestertius van Nerva, maar deze denarius kon ik echt niet weerstaan. De beroemde neus van de keizer is niet te missen!

Wat valt er behalve de prominente neus nog meer te vertellen over deze keizer. Hij werd keizer in de onstuimige periode na de dood van keizer Domitanus, die vermoord werd door de Praetoriaanse Garde. Hij had daarvoor al een aantal jaren gediend onder Nero en de Flavische keizers.

Tijdens zijn 65ste levensjaar werd hij gekozen als keizer door de Romeinse senaat, de eerste keer in de geschiedenis dat dit op deze manier gebeurde (!). Zijn keizerschap was heel kort, minder dan twee jaar lang, en werd gekenmerkt door financiële problemen en een zwak leiderschap over het Romeinse leger. Zijn grootste verdienste was ongetwijfeld dat hij Trajanus adopteerde en hiermee een vreedzame troonopvolging had geregeld.

Nog aardig om te vertellen. Op de achterzijde van deze munt staan vier belangrijke attributen van de priester, dit zijn van links naar rechts:

een simpulum: dit is een soort van soeplepel waarmee bijvoorbeeld de wijn in een patera (offerschaal) werd geschept;
een aspergillum: deze 'kwast' werd gebruikt om heilig water mee te sprenkelen;
een kan: hierin werd vloeistof (water, wijn e.d.) bewaard dat tijdens de offerceremonie werd gebruikt;
een lituus: dit is een staf die werd gedragen door de priester, de augur. De keizer was overigens de hogepriester, in het latijn: pontifex maximus. Als je goed kijkt zie je op de voorzijde van de munt ook de letters PM die hierop duiden.