Commodus schudt Africa de hand

Niet het mooiste muntje uit mijn collectie, maar wel een bijzondere....

Op de voorzijde zie je keizer Commodus. Ik heb meer munten van deze gestoorde en gevaarlijke keizer. Op de achterzijde zie je een afbeelding van twee figuren. 

Commodus staat hier rechts, in de figuur van Hercules, met zijn rechtervoet op een boeg van een schip. Commodus begon zich als keizer alsmaar vreemder te gedragen en vereenzelfdigde zich met de god Hercules. Hij werd op veel portretten als Hercules afgebeeld met een berenvel en een knots. Op enig moment trad hij zelfs op in de arena als Hercules. De andere figuur aan de linkerzijde is de personificatie van Africa met een hoofdtooi van olifantenhuid (de slurf is te zien!) en een leeuw aan haar voeten. De leeuw is helaas nauwelijks zichtbaar op dit plaatje. Commodus schudt Africa de hand.

Deze munt geeft een belangrijke gebeurtenis aan, namelijk het opzetten van een nieuwe Afrikaanse graanvloot door Commodus. Dit vanwege een eerder graantekort. Hij noemde deze vloot 'Commodiana Herculea'.

Antoninus Pius schudt de hand

Een aardig muntje van de keizer Antoninus Pius.

De afbeelding op de keerzijde van de munt met handslag en een staf (caduceus) is een zeer bekende voorstelling op Romeinse munten.

De caduceus is een korte staf met twee slangen er omheen geslingerd. Soms heeft de staf ook vleugels. In de Romeinse mythologie wordt hij vaak afgebeeld in de linkerhand van Mercurius, de boodschapper van de goden, gids van de doden, en beschermer van kooplieden, herders, gokkers, leugenaars en dieven.

De caduceus is ook een belangrijk symbool voor handel en onderhandeling. 

Antoninus Pius was een van de vijf goede keizers. Zijn bestuur valt op door een vreedzame periode van het Rijk, zonder grote opstanden of militaire invallen, en door het feit dat hij regeerde zonder Italië ooit te verlaten.

Antoninus was een goed bestuurder. Hij liet zijn opvolgers een groot bedrag in de schatkist na, breidde de vrije toegang tot drinkwater in het hele rijk uit, en bevorderde de invoering van het recht op vrijheid voor slaven.

Hij stierf een natuurlijke dood en werd in 161 opgevolgd door zijn geadopteerde zonen Marcus Aurelius en Lucius Verus als mede-keizers.

Arm prinsje

Een kleurrijke sestertius met het jonge hoofd van Philippus II, zoon van de keizer Philippus I Arabs. 

Philippus II was eerst caesar en werd later naast zijn vader nog even medekeizer. Zijn vader werd vermoord in de strijd om het keizerschap met Trajanus Decius. 

Toen dit nieuws Rome bereikte werd ook zijn zoon vermoord door de Praetoriaaanse garde. Het verhaal gaat dat hij in de armen van zijn moeder stief. Het jochie werd maar 12 jaar........

Op de achterzijde van de munt kun je lezen dat hij op het moment van het slaan van deze munt nog geen keizer was. Hier staan de letters PRINCIPI IVVENT (jonge prins).

Elders in deze blog kun je munten vinden van zijn vader (Philippus I) en moeder (Otacilia Severa). De munten herdenken de duizendste verjaardag van Rome.

De neus van Nerva

Ik realiseerde mij onlangs dat in mijn verzameling nog geen keizer Nerva voorkomt. Nerva is de eerste uit het rijtje van de zogenaamde 'goede keizers'. De andere vier zijn: Trajanus, Hadrianus, Antoninus Pius en Marcus Aurelius. Ik ben vooral nog op zoek naar een mooie sestertius van Nerva, maar deze denarius kon ik echt niet weerstaan. De beroemde neus van de keizer is niet te missen!

Wat valt er behalve de prominente neus nog meer te vertellen over deze keizer. Hij werd keizer in de onstuimige periode na de dood van keizer Domitanus, die vermoord werd door de Praetoriaanse Garde. Hij had daarvoor al een aantal jaren gediend onder Nero en de Flavische keizers.

Tijdens zijn 65ste levensjaar werd hij gekozen als keizer door de Romeinse senaat, de eerste keer in de geschiedenis dat dit op deze manier gebeurde (!). Zijn keizerschap was heel kort, minder dan twee jaar lang, en werd gekenmerkt door financiële problemen en een zwak leiderschap over het Romeinse leger. Zijn grootste verdienste was ongetwijfeld dat hij Trajanus adopteerde en hiermee een vreedzame troonopvolging had geregeld.

Nog aardig om te vertellen. Op de achterzijde van deze munt staan vier belangrijke attributen van de priester, dit zijn van links naar rechts:

een simpulum: dit is een soort van soeplepel waarmee bijvoorbeeld de wijn in een patera (offerschaal) werd geschept;
een aspergillum: deze 'kwast' werd gebruikt om heilig water mee te sprenkelen;
een kan: hierin werd vloeistof (water, wijn e.d.) bewaard dat tijdens de offerceremonie werd gebruikt;
een lituus: dit is een staf die werd gedragen door de priester, de augur. De keizer was overigens de hogepriester, in het latijn: pontifex maximus. Als je goed kijkt zie je op de voorzijde van de munt ook de letters PM die hierop duiden.

Een wreed tafereeltje

Een bijzonder wreed tafereeltje. De keizer sleept een gevangene aan zijn haren mee. Het gaat hier om keizer Valentinianus I. Toch staat deze keizer bekend als een, voor die tijd, redelijk fatsoenlijk mens.

Valentinianus wordt wel beschouwd als de laatste grote West-Romeinse keizer. Hij was eerlijk en hardwerkend, stichtte scholen, hoewel hij zelf amper kon lezen, en gaf geen belastinggeld uit aan luxe zaken, maar aan forten en andere praktische dingen, zoals gratis medische zorg voor de armen in Rome. Valentinianus was zelf christen, maar er was voor iedereen geloofsvrijheid. Hij regeerde 11 jaar. 

In zijn hand houdt de keizer een zogenaamd labarum. Dit is een vexillum (militaire standaard) dat het Chi-Rho symbool ☧ weergeeft, gevormd uit de eerste twee Griekse letters van het woord Christus, Chi (X) en Rho (P).

Beschrijving

Beschri labarum was een vexillum, dat het Chi-Rho-symbool ☧ weergeeft, gevormd uit de eerste twee Griekse letters van het woord "Christus" – Chi en Rho. 

Beschrijvin ☧ weergeeft, gevormd uit de eerste twee Griekse letters van het woord "Christus" – Chi en Rho. 

BeschrijviHet labarum was een vexillum, dat het Chi-Rho-symbool ☧ weergeeft, gevormd uit de eerste twee Griekse letters van het woord "Christus" – Chi en Rho. 

Domitianus op een voetstuk

Een aardig muntje van keizer Domitianus. Op de keerzijde de godin Minerva met onvermijdelijke uil. Minerva staat op een rostrale kolom, dit is een kolom dat werd opgericht ter nagedachtenis aan een overwinning in een militaire strijd op zee. De rostra, boegen of ramstevens van gevangen genomen schepen, werden op deze kolommen gemonteerd. Je kan deze ramsteven goed zien op het muntje.

Septimius Severus

Dit is mijn tweede muntje van keizer Septimius Severus.
Ik heb deze denarius uitsluitend gekocht vanwege de werkelijk prachtige kop van deze keizer van Afrikaanse afkomst op de voorzijde van deze munt.
Op de achterzijde een voorstelling met de godin Victoria met in haar handen een open krans die ze boven een schild houdt. Het schild staat op een soort van houder. De godin Victoria is op tal van Romeinse munten afgebeeld, waarmee de keizers verzekerd zouden moeten zijn van eindeloos veel overwinningen tegen alle vijanden die het Romeinse rijk konden bedreigen.......

Severus Alexander

Dit is een interessante munt, in een opwelling gekocht, vanwege het fraaie hoofd van keizer Severus Alexander en de mooie patina.
Het is een munt uit Nicaea, een oude Griekse stad in Klein-Azië. Nicaea maakte onderdeel uit van de provincie Bithynia, dat door de Romeinen werd toegevoegd aan hun rijk. Later werd de stad veroverd door de Turken en ingelijfd in het Ottomaanse Rijk. Tegenwoordig staat de stad bekend onder de naam Iznik in Turkije.

Op de voorzijde van deze bronzen munt staan de volgende (Griekse) letters:
M AVP CЄV AΛЄΞANΔPOC AVΓ. Dit is de afkorting voor Marcus Aurelius Severus Alexander augustus (AVΓ).

Op de achterzijde staat NI - KAI - EΩN, de naam van het stadje.

De keerzijde is best aardig. Hier staan drie standaards afgebeeld. De middelste heeft een krans op top, en wordt geflankeerd door twee standaards met een capricornus (steenbok).

De capricornus heeft een mythologische oorsprong, namelijk die van de Griekse god Pan die een menselijk lichaam had maar horens en hoeven had van een steenbok. Pan waarschuwde de andere goden met zijn luide stem dat het verschrikkelijke monster Tepheus iedereen zou aanvallen en daardoor veranderden de goden zich om Tepheus te misleiden in andere gedaanten en veranderde Pan zijn onderlichaam in dat van een vis. In de strijd die hierna losbarstte viel het monster Zeus aan maar deze werd bijgestaan door Pan die Tepheus versloeg. Zeus verbande dit monster naar de voet van de Etna en Pan werd beloond voor zijn hulp door een plaats te krijgen aan de sterrenhemel.

Hadrianus in Germania

Dit is een denarius van keizer Hadrianus. Op het eerste gezicht niet zo'n heel bijzonder muntje. De voorzijde heeft wat schade. Er lopen een paar krassen over het gezicht van Hadrianus. Toch is dit een speciaal muntje omdat het deel uit maakt van een serie 'reismunten' van de (reislustige) keizer Hadrianus. De dame op de achterzijde met schild en speer is namelijk de personificatie van de Romeinse provincie Germania waar Hadrianus op zijn reizen is geweest.

Hadrianus' eerste bezoek aan de Duitse provincies (Germania Superior & Inferior) begon in de vroege herfst van 121 na Christus. Hij bracht de winter door met onder andere het inspecteren van zijn legers en de Limes en het doorvoeren van een aantal hervormingen in het leger. In Colonia Agrippinensis (het Romeinse Keulen) verbleef Hadrianus bij zijn goede vriend Nepos, de toenmalige gouverneur van Germania Inferior. Nepos moest enkele maanden later Hadrianus naar Britannia (Romeins Groot-Brittannië) vergezellen toen hij daar tot gouverneur werd benoemd en toezicht hield op de bouw van de muur van Hadrianus.

Meer dan een decennium later, tussen 134 en 138 na Christus, werd de tournee van Hadrianus in de Duitse provincies herdacht door het slaan van deze munt.

Het is mijn tweede reismuntje in deze bijzondere serie van Hadrianus.

Efeze

Dit is mijn tweede denarius in die aparte, oosterse stijl. De munt is geslagen in Ephesus (Efeze). Wederom een denarius met de afbeelding van keizer Vespasianus op de voorzijde. Op de achterzijde is Concordia afgebeeld, de godin van de eendracht en harmonie.

Efeze was in de oudheid een grote haven- en handelsstad aan de westkust van Klein-Azië in de huidige provincie Izmir in Turkije, tegenover het eiland Samos. De stad verdiende veel aan de haven, maar ook aan de muntmakerij.

Efeze beleefde een bloeitijd tijdens het Romeinse Rijk. De stad was het centrum van de verering van de godin Artemis. De grote tempel van Artemis in Efeze, een van de zeven wereldwonderen, werd in 262 vernield en leeggeroofd door de Goten.

De stad dankt haar bekendheid vooral aan twee van de Bijbelboeken: De brief van Paulus aan de Efeziërs en de Handelingen van de Apostelen.

Mijn andere munt in deze typische stijl is hier te vinden.

Burgerkroon

Op de achterzijde van deze denarius van keizer Vespasianus is de zogenaamde corona civica (burgerkroon) afgebeeld. Dit zijn eikenbladeren die in elkaar zijn geweven om een kroon te vormen. Deze krans was voorbehouden aan Romeinse burgers (soldaten) die het leven van medesoldaten redden door een vijand te verslaan en stand te houden op die plek. De bevrijde soldaten konden getuigen van deze grote moed en zo kon de dappere militair dit eerbewijs, de hoogste onderscheiding voor burgers (!) ontvangen.

Later werd deze kroon een voorrecht voor de Romeinse keizers, te beginnen bij Augustus, die de kroon ontving voor het redden van het leven van burgers door het beëindigen van de reeks burgeroorlogen.

Mijn eerste muntje

Onlangs heb ik een aantal denarii verkocht die in mijn ogen niet aantrekkelijk genoeg waren om in mijn verzameling te houden. Over dit muntje heb ik sterk getwijfeld vanwege de flinke slijtage......

Het is een denarius uit de zogenaamde 'Judaea Capta' serie. Dit is een serie herdenkingsmunten die zijn uitgegeven door keizer Vespasianus om de verovering van Judea te vieren en de vernietiging van de tweede Joodse Tempel door zijn zoon Titus in 70 n. Chr. tijdens de Eerste Joodse Opstand. Er zijn verschillende varianten van deze herdenkingsmunten. Op deze munt is op de achterzijde een (rouwende) gevangene afgebeeld, zittend naast een trofee, bestaande uit verschillende onderdelen van een wapenuitrusting.

Ik weet dat de munten uit de Judaea Capta serie enthousiast worden verzameld. Deze denarius komt overigens best veel voor, maar omdat ze gezocht zijn, zijn ze zeker in goede kwaliteit, best prijzig.

Ik kon het in iedereen geval niet over mijn hart verkrijgen om mijn allereerste muntje, met deze geschiedenis, in de verkoop te doen......

Het gereedschap van de priester

Deze denarius heb ik vooral aangeschaft vanwege de mooie weergave van de attributen van de priester (augur) op de keerzijde van deze munt.
De attributen zijn van links naar rechts:

• simpulum: dit is een soort van 'soeplepel' waarmee, bijvoorbeeld, de wijn in een patera (offerschaal) werd geschept;
• aspergillum: deze 'kwast' werd gebruikt om heilig water mee te sprenkelen;
• kan: hierin werd vloeistof (water, wijn e.d.) bewaard dat tijdens de offerceremonie werd gebruikt;
• lituus: dit is een staf die werd gedragen door de priester, de augur. 

De augures vormden één van de priestercolleges van het oude Rome. Zij hielden zich vooral bezig met voortekenen. Voorafgaand aan bijvoorbeeld een veldslag namen de augures de voortekenen waar om te zien of het verstandig was de strijd aan te gaan of nog even te wachten. Dit deden ze onder andere door het waarnemen van de vlucht van vogels.

In feite vertelt deze munt dat keizer Vespasianus de volledige controle heeft op militair, politiek en goddelijk niveau. Dit valt af te lezen aan de legende op de voor- en achterzijde van de munt. Hij is imperator (IMP), volkstribuun (TRI POT) en augur (AVGVR).

Het juk van de ossen

Een interessante munt uit de Flavische dynastie, uitgegeven onder keizer Vespasianus, maar met prins Titus op de voorzijde.
Nadat de Joodse opstand door de Romeinen was neergeslagen, werden de legioenen niet ontbonden, maar veel veteranen gingen wel met pensioen, en kregen daarom een stukje land. De keizer stichtte een kolonie in Caesarea Maritama, de eerste in de provincie (gelegen in Judea, het huidige Israël).
Het juk van deze ossen symboliseert de kolonisatie. De ossen ploegen een voren, pomperium, dat de heilige grens vormt rondom de plaats waar deze nieuwe stad voor de kolonisten werd gebouwd.

Haast je langzaam

Keizer Titus heeft maar heel kort geregeerd (79 tot 81), maar die periode werd wel gekenmerkt door rampen op eigen bodem. Slechts een maand nadat hij keizer werd, was de uitbarsting van de Vesuvius, die de steden en villa's van Pompeii, Herculaneum, Stabiae, en Oplontis verwoestte.
Als daad van verzoening met de toornige goden werd een serie munten geslagen. De dolfijn op de achterzijde van deze denarius vertegenwoordigt de god Neptunus.

Het is ook aardig om te lezen wat Desiderius Erasmus in zijn Adagia over deze munt schrijft toen hij deze onder ogen kreeg.
Erasmus prijst de behoedzaamheid van de keizers Augustus en Titus die zich aangetrokken voelden tot het adagium 'Festina Lente', oftewel 'haast je langzaam'. Bij keizer Titus wordt dit volgens Erasmus gesymboliseerd door het zilverstuk met op de achterzijde een dolfijn die om het middendeel, de schacht, van een anker is gedraaid. De dolfijn draait in een cirkel om een anker. De cirkel stelt de eeuwigheid voor. Het anker dat het schip vastlegt, met het land verbindt en vasthoudt is een symbool voor traagheid. De dolfijn staat voor snelheid, geen dier is vlugger of krachtiger in zijn bewegingen. Als je deze drie elementen, cirkel, anker en dolfijn, met elkaar verbindt, krijg je als resultaat 'haast je altijd langzaam'.

De prins en het altaar

Opnieuw een denarius van prins Domitianus (uitgegeven onder zijn broer Titus die toen keizer was). Naast het stoppelbaardje van de prins, was ik vooral gecharmeerd door de mooi, gedetailleerd uitgewerkte afbeelding van het altaar. De brandende altaar met versieringen is goed te zien!

Hieronder een foto van een prachtig bewerkte Romeinse altaar met op alle vier de hoeken een ramskop. 

Kinderen van de wolf

Best weer een aardig muntje. Het hoofd van prins Domitianus is nog goed zichtbaar op de voorzijde. Ik heb de denarius echter vooral gekocht vanwege de beroemde legende op de keerzijde van de munt. Op de keerzijde zijn een wolvin, twee drinkende kinderen en een bootje te zien.

Romulus en Remus
Volgens een legende is Rome gesticht door Romulus, op 21 april 753 voor Christus. Romulus was een van de tweelingbroertjes die in een mandje over de Tiber naar de kant waren gedreven, waar ze werden gevonden door een wolvin. Deze wolvin voedde de twee jongetjes op tot ze werden gevonden door een herder die hen onder zijn hoede nam.

Romulus en Remus, zoals de jongetjes heetten, groeiden op tot grote, sterke mannen. Toen ze volwassen waren, gingen ze terug naar de Tiber, waar ze ooit aan land spoelden. Hier wilden ze een stad stichten. Maar waar zou die stad precies moeten liggen? Wie zou de stad zijn naam mogen geven? En wie zou er over de stad heersen?

Om dit te kunnen vaststellen, besloten de broers te vertrouwen op een teken van de goden. Ze gingen beiden op een heuvel staan, in de hoop dat de goden zouden laten weten waar de stad zou moeten komen en wie de gelukkige heerser zou zijn. Remus zag vanaf zijn heuvel zes gieren overvliegen – volgens hem een teken dat de stad op ‘zijn’ heuvel gebouwd moest worden en dat hij over de stad moest heersen.

Romulus had echter twaalf gieren over zien vliegen, zo liet hij zijn broer weten. Remus geloofde er niets van en vloog zijn broer aan. Het ontaardde in een heftige ruzie, die Remus uiteindelijk met de dood moest bekopen.

Zo werd Romulus heerser over de nieuwe stad, die hij Rome doopte. Hij kroonde zichzelf tot de eerste koning van Rome.

Paard met vleugels

Een leuk muntje met hoofd van de jonge Domitianus (toen nog prins) op de voorzijde en het gevleugelde paard Pegasus op de keerzijde. Het lijkt wel of Pegasus, door zijn linkerbeen op te tillen, een groet brengt aan de prins. Dit zou goed kunnen want de prins was een enthousiast aanhanger van de godin Minerva, en zij zou met een gouden teugel dit paard getemd hebben.
Zie hieronder het bekende werk in olieverf van Jan Boeckhorst (rond 1650) waarop goed te zien is dat Minerva (met helm) het paard bedwingt met hulp van Mercurius.



Over Pegasus
Pegasus was volgens de Griekse mythologie een dier met magische krachten. Hij werd geboren uit de Griekse halfgodin Medusa toen haar hoofd werd afgehakt: een bijzondere geboorte voor een bijzonder dier. Zijn moeder was een wezen met slangen als haren en een blik die kon doden en zijn vader was Poseidon, god van de zee. Van hen 'erfde' hij kwaliteiten die hem onoverwinnelijk maakten zoals de kunst om te vliegen. In zijn leven vocht Pegasus met verschillende monsters en goddelijke wezens.

De marsroute

De god Mars is regelmatig te vinden op de achterzijde van Romeinse munten. 

Ik werd bij dit muntje getroffen door het mooie gedetailleerde plaatje van deze god van de oorlog. Mars heeft een speer en trofee in zijn handen, en draagt als kledingstuk slechts een zogenaamde chlamys rond zijn middel (dit is een rechthoekig stuk doek dat met een speld wordt samengehouden).

Keizer te paard

Dit is een heel aardige voorstelling van een keizer te paard. Het betreft hier de beroemde Septimius Severus, keizer van 193 tot 211. Een Romeins soldaat houdt het paard in bedwang. De afbeelding staat symbool voor de terugkeer van Severus (en zoon en medekeizer Caracalla) na een militaire campagne in het Oosten. Op de achterzijde staat daarom ADVENT AUGG (komst van de keizers).

Over keizer Severus
Heel bijzonder is dat Severus uit Afrika kwam. Hij is geboren in de Noord-Afrikaanse stad Leptis Magna. Deze keizer staat bekend als een krachtige heerser die het intern verdeelde Romeinse rijk na een burgeroorlog bij elkaar bracht. Nadat hij intern orde op zaken had gesteld door andere uitgeroepen keizers te verslaan, heeft hij het Romeinse rijk uitgebreid richting het oosten (Mesopotamië en Parthia) en het zuiden (gebieden in Noord Afrika). Vervolgens richtte hij zijn aandacht op Britannia, waar hij de tachtig jaar oude muur van Hadrianus liet herstellen. Daar stierf hij op 65-jarige leeftijd een natuurlijke dood (heel bijzonder voor een Romeinse keizer!) in York.

Een Romeins historicus bericht dat Severus op zijn sterfbed zijn beide zoons de volgende raad gaf: 'vermijd tweespalt, maak de soldaten rijk en bekommer je niet om de anderen' (Cassius Dio 77,15).

Zijn zonen Caracalla en Geta zouden hem opvolgen.