De brandstapel voor de keizer

Ik kocht dit muntje voor de mooie kop van Antoninus Pius, maar zeker ook voor de interessante keerzijde. Op de keerzijde is de brandstapel in vier lagen te zien waarop het lichaam van de keizer werd gecremeerd. Deze denarius is geslagen tijdens het bewind van Marcus Aurelius en Lucius Verus.
Op de brandstapel werd een wassen beeld van Antoninus geplaatst die op een vierspan stond. De vierspan met keizer wordt op de munt voorgesteld door de kleine streepjes bovenaan de brandstapel.
Aan het einde van de dienst werd de brandstapel in brand gestoken en werd een adelaar vrijgelaten uit het binnenste van de constructie. Dit symboliseert de ziel van de keizer die opstijgt naar de hemel.

Ondanks de brandstapel op deze munt werd volgens zijn biografie Historia Augusta het lichaam van Antoninus (en dus niet zijn as!) begraven in het mausoleum van Hadrianus. Na een periode van zeven dagen (justitium) droegen Marcus en Lucius hun vader voor vergoddelijking voor. In tegenstelling tot hun gedrag tijdens Antoninus' campagne om Hadrianus te vergoddelijken, verzette de senaat zich niet tegen de wensen van de keizers. Een priester werd aangesteld om de ceremonie van de vergoddelijkte Antoninus, nu Divus Antoninus, te leiden. 

Hadrianus en Salus

Een mooi hoofd van keizer Hadrianus op de voorzijde. Op de achterzijde de godin Salus. In het oude Rome was Salus de personificatie en godin van gezondheid, welzijn, veiligheid en voorspoed, zowel persoonlijk als voor de staat. De cultus van Salus kreeg in de Romeinse religie een formele rol in de vierde eeuw v.Chr., en er werd een tempel ter ere van haar gebouwd op de Quirinaal in Rome. In deze tempel werden jaarlijks festiviteiten gehouden, bekend als de Salus Publica Populi Romani, waarbij gebeden en offers werden gebracht voor het welzijn van het Romeinse volk en de staat. Onder keizerlijke heerschappij werd Salus steeds meer geassocieerd met de keizerlijke familie en het welzijn van het rijk. Voor de keizers was tot Salus bidden een plicht. Nero (54 – 68) stelde zelfs spelen in, die om de 4 jaren gevierd werden, de Neronia die moesten dienen om Salus gunstig te stemmen voor zijn welzijn en de duur van zijn regering. 

De afbeelding van Salus verscheen vaak op munten, waar ze soms werd afgebeeld met een scepter, een patera (offerschaal) of zoals op deze munt een slang als symbool van genezing. Hier geeft Salus een slang te drinken uit een schaal die zij in haar hand houdt.

Adoptie

Een denarius van mijn wensenlijstje met mooie koppen van Antoninus Pius op de voorzijde en zijn geadopteerde zoon Marcus Aurelius op de achterzijde. De munt is een duidelijke bevestiging van de lijn van opvolging.

Keizer Hadrianus benoemde de reeds 51-jarige Antoninus in 138 tot zijn opvolger en adopteerde hem vervolgens als zijn zoon, zodat hij hem kon opvolgen. Voorwaarde was echter wel dat Antoninus de 16-jarige Marcus Annius Verus (de latere keizer Marcus Aurelius), en de 7-jarige zoon van Aelius (die later Lucius Verus werd genoemd) zou adopteren.

Klaarblijkelijk werd Antoninus door Hadrianus als een tussenkeizer gezien; en wel specifiek voor Marcus, zijn aangetrouwde neef, die zelf nog te jong voor het keizerschap was. Er zijn echter aanwijzingen dat de terminaal zieke Hadrianus eigenlijk de voorkeur gaf aan de nog jongere Lucius.

Na de dood van Hadrianus in de zomer van het jaar 138 werd Antoninus zijn opvolger. Antoninus voerde al snel een belangrijke wijziging door in de plannen van Hadrianus. Volgens die plannen moest Antoninus' dochter Faustina met Lucius Verus trouwen, en deze twee waren dus verloofd. Zodra Hadrianus was overleden werden de trouwplannen omgegooid, en op verzoek van Antoninus werd Faustina de verloofde van Marcus.

Antoninus werd na zijn natuurlijke dood in 161 opgevolgd door zijn adoptiefzonen Marcus Aurelius en Lucius Verus, die aanvankelijk samen regeerden.

De billijke keizer Nerva

Gewoon een aardig muntje van keizer Nerva met de bekende, markante neus. Het is een denarius, mijn tweede van deze keizer. De munt was voor een zacht prijsje te koop, en aangezien munten van deze keizer in het algemeen niet zo goedkoop zijn, kon ik het niet laten en heb ik op de koopknop gedrukt.

Wellicht aardig om nog iets over de afbeelding op de keerzijde te vertellen. Dit is een afbeelding van Aequitas (de naam is goed af te lezen op het muntje). 

Aequitas was een personificatie van de billijkheid, dat volgens de volksovertuiging van de Romeinen bij de rechtspraak van toepassing moest zijn naast het strenge recht. In de latere tijd van de Romeinse godsdienst werd Aequitas tot een godin van de eerlijke handel en eerlijke handelaars gemaakt.

Ze wordt voorgesteld met een cornucopia, die de weelde afkomstig uit handel voorstelt, en een weegschaal die billijkheid en eerlijkheid representeert. Gedurende de keizertijd werd Aequitas soms aanbeden als een kwaliteit van de keizer onder de naam 'Aequitas August', zo ook op deze munt!

De standaarddrager

Ik had nog geen denarius van Caracalla als keizer. Deze munt trok mij aan vanwege de standaarddrager op de keerzijde die achter de keizer staat. Een mooi militair plaatje! De letters PROFECTIO AVG staan voor het vertrek van de keizer die in 2013 op campagne ging tegen de Germanen.

Op de voorzijde van de munt staat ANTONINVS PIVS AVG BRIT (BRIT voor overwinningen in Groot-Brittannië). Op latere munten verving hij "BRIT" door "GERM" in de titel op de voorzijde, waarmee hij de overwinning op de Germanen claimde. 

Een standaarddrager was een man in het Romeinse leger die een van de standaards mocht dragen. Deze dienden als verzamelpunt en het was ook een herkenningsteken in veldslagen. Deze symbolen waren heel belangrijk in het Romeins leger. De standaarddragers gingen pas op stap als het volledig legioen een kamp verliet. Een standaard was een ereteken van Rome: het had een grote waarde en het was een ramp als er een standaard verloren ging.

Als er een standaard verloren ging deed het Romeinse leger er alles aan om het terug te winnen. Zo maakte het Romeinse leger een tocht door Duitsland om de standaards terug te veroveren die ze verloren hadden in de slag bij het Teutoburgerwoud (9 n.Chr.).

De standaards werden gedragen door jongere mannen. Meestal waren ze licht bewapend of zelfs onbewapend. Velen stierven op het slagveld. Het was voor een standaarddrager een hele eer dit te mogen doen. De belangrijkste standaard is de aquila (arend). Deze wordt gedragen door de aquilifer.

Een mooie kop !

Dit is natuurlijk het karakteristieke hoofd van keizer Septimius Severus. Elders in deze blog kun je het een en ander lezen over deze keizer en zijn familie. 

Op de keerzijde wordt Genius afgebeeld met een patera (een heilige kom) en een dubbele cornucopia (hoorn des overvloeds). 

Genius was een beschermgeest, een hoger wezen, die al het doen en laten van de mens bewaakte en die de mens in lief en leed begeleidde van de wieg tot aan het graf. Ieder mens had zijn eigen genius (de vrouwen hadden een iuno). Het was dus je persoonlijke geest. Doorgaans beschouwde men de genius als een vriendelijke, welwillende, "goede" geest, hoewel soms (in latere tijd) aan iedere mens twee genii, een goede en een kwade werden toegeschreven. Stief iemand, dan hield de genius ook op om te bestaan.

De genius was je goed gezind wanneer je in het leven in volle mate genoot. Je moest je dus niet allerlei geoorloofde genoegens ontzeggen.

De Romeinen waren ook gewend bij hun genius te zweren. "Bij mijn genius!" of ook wel "bij de Penates!" zei men in de zin van: "bij al wat mij dierbaar is." Slaven zwoeren bij de genius van hun heer, en in de keizertijd bij de genius van de keizer. Gewoonlijk werden de genii afgebeeld als mooie jongemannen die ook vaak van vleugels waren voorzien.

De gewone man Macrinus

Een fraai muntje van keizer Macrinus die een voorlopig einde maakte aan de Severische dynastie.

Het bijzondere van deze keizer was dat hij niet uit de senatorenstand kwam, maar een 'gewone' Romein was. Uit een heel arme familie kwam hij overigens niet. Hij hoorde tot de ridderstand en had een juridische opleiding gehad. Macrinus kwam aan de macht door Caracalla te laten vermoorden, om zijn eigen leven te redden. Er was nameljk een profetie verspreid dat hij keizer zou worden. Als Caracalla dit zou horen zou hij zeker om het leven zijn gebracht.

Hij was geen populaire keizer bij de senaat en de soldaten. Verlaging van de soldij en het bevoordelen van ridders boven senatoren droegen bij aan zijn ondergang. Het zat de senaat ook niet lekker dat iemand van lage stand keizer was geworden. Opstandige troepen riepen Elagabalus uit tot keizer en in een veldslag werd Macrinus verslagen en niet veel later vermoord. Ook zijn zoon Diadumenianus werd vermoord. Beide namen werden door de senaat verdoemd (de zogenaamde damnatio memoriae).

De achterzijde van deze munt heeft mooie details. Je ziet de god Jupiter met scepter en bliksem, met naast hem, heel klein, de keizer in toga. De symboliek is duidelijk. De god is veel groter dan de keizer! 

De letters op de achterzijde IOVI CONSERVATORI betekenen: 

Jupiter, de beschermer.

Hieronder nog een gedetailleerd plaatje van god en keizer.

Lucius Verus

Een fraaie denarius van de wat minder bekende keizer Lucius Verus. Hij was Romeins keizer van 161 tot aan zijn dood in 169, samen met zijn adoptiebroer Marcus Aurelius. De troonopvolging van Verus samen met Marcus Aurelius was de eerste keer dat het Romeinse rijk werd geregeerd door meerdere keizers, een steeds vaker voorkomend verschijnsel in de latere geschiedenis van het rijk.

Verus werd na de dood van zijn biologische vader geadopteerd door Antoninus Pius, die zelf werd geadopteerd door Hadrianus. Hadrianus stierf later dat jaar en Antoninus Pius volgde de troon op. Antoninus Pius regeerde tot 161 en werd opgevolgd door Lucius Verus en Marcus Aurelius. Het grootste deel van Verus’ regering bestond uit oorlog voeren met de Parthen dat eindigde in een Romeinse overwinning. Verus stierf in 169, waarschijnlijk door een beroerte. Hij werd vergoddelijkt door de senaat (Divus Verus).

Op de voorzijde van dit muntje staat L VERVS AVG ARMENIACVS.

Dit is de naam van de keizer met de toevoeging augustus (AUG) en de herdenking van zijn overwinning op de Armeniërs (ARMENIACVS). Daarom op de achterzijde de oorlogsgod Mars met speer en schild.

Trajanus in quadriga

Fraaie munt van keizer Trajanus. Op de achterzijde staat de keizer afgebeeld in een quadriga, een wagen met twee wielen en bespannen met vier paarden. Deze wagens konden in de strijd worden ingezet. De keizer rijdt hier in een triomftocht door de straten van Rome, hij houdt een scepter en een lauriertak vast. De lauriertak is een symbool van triomf. De paarden zijn mooi afgebeeld met de details duidelijk zichtbaar. Ook de figuurtjes op de zijkant van de wagen zijn nog goed te zien. 

Deze triomftocht van Trajanus heeft ongetwijfeld betrekking op de overwinning op de Daciërs in de tweede oorlog tegen Dacia (wat nu Roemenië is). 

Dat Trajanus de Daciërs heeft verslagen zie je ook terug in de legende op de voorzijde van de munt. Als je goed kijkt zie je tussen alle letters DAC staan.

Felicitas Geta !

Heel blij met deze munt van de jonge prins Geta !
Voor mij is het dit een fascinerend type, wetende wat er met Geta zou gebeuren. Op de achterkant van deze denarius geeft de prins Felicitas een hand. Ze is de godin van geluk en succes. Ik veronderstel dat ze hem niet heeft gewaarschuwd voor wat komen gaat ....

Er was zeker geen geluk voor Geta omdat hij op brute wijze werd vermoord, in opdracht van zijn eigen broer Caracalla in 211 na Christus. En hij was niet de enige die werd vermoord, maar ook alle mensen om hem heen die hem steunden (ongeveer 20.000 mannen en vrouwen, volgens Cassius Dio).

Arme Geta, dat is wat ik denk als ik naar deze munt kijk......

Commodus met leeuwenhuid

Wederom een muntje van keizer Commodus. Het is een heel bijzondere denarius. Op de voorzijde is de keizer afgebeeld met over zijn hoofd een leeuwenhuid. De bek van de leeuw met de manen is goed te zien. De keizer kleedde zich graag als de god Hercules, inclusief leeuwenhuid en zeulde een grote knuppel mee. Die knuppel is goed te zien op de achterzijde van deze munt.

De verwijzing naar Hercules blijkt ook uit de tekst op de achterzijde. Hier staat
van boven naar beneden HER-CUL RO-MAN AV-GV.

Commodus mocht graag als gladiator optreden tijdens spelen in het Colosseum in Rome. Hij was weliswaar vermomd als Hercules, maar zijn tegenstanders (mens en dier) hadden geen schijn van kans omdat de spelen gemanipuleerd werden.

Hieronder nog een prachtig beeld van deze vreemde, wrede keizer.

Een piepjonge keizer

Opnieuw een muntje uit een periode in de Romeinse geschiedenis die ik eigenlijk niet verzamel, maar ook deze Gordianus kon ik niet weerstaan.
Het is een van de eerste muntjes die ik heb aangeschaft. Het is een keizer waarvan nog steeds ongelooflijk veel munten op de markt zijn, waardoor de prijs van de kwalitatief vaak goede munten heel aantrekkelijk is. Het lijkt een denarius te zijn, maar dat is het niet. Het is een antoninianus.

Hierover valt nog wel iets te vertellen.De antoninianus is een zilverstuk dat twee maal zoveel waard was als een denarius. De munt is iets groter en het portret van de keizer heeft altijd een stralenkroon (zo ook hier). Deze kroon was al enkele eeuwen het teken dat deze munt een dubbele waarde had.
Maar ook al was de antoninianus tweemaal zoveel waard als de denarius, toch woog hij nooit meer dan 1,6 maal het gewicht van de denarius. Daaruit blijkt dat deze munt bij zijn introductie een bezuinigingsmaatregel vormde. De antoninianus verving de denarius geheel na de heerschappij van Gordianus III.

Ook over de keizer valt wel een en ander te vertellen.

Gordianus III was nog maar een jongen van 13 jaar oud (!) toen hij keizer werd (in 238 AD). Hij is hiermee de jongste Romeinse keizer ooit. Zijn opa Gordianus I was samen met zijn oom Gordianus II en met instemming van de senaat in opstand gekomen tegen het bewind van keizer Maximinus. De beide Gordianii werden echter bij Carthago verslagen door een gouverneur die loyaal bleef aan Maximinus. Toen het nieuws van hun nederlaag en dood Rome bereikte werden twee senatoren Pupienus en Balbinus tot keizer benoemd om de strijd tegen Maximinus voort te zetten. Dit was zeer tegen de zin van het volk die de kleinzoon van Gordianus graag als keizer had gezien. Het kwam tot grote ongeregeldheden in de stad die pas afzwakten nadat Gordianus tot Caesar (prins) werd gemaakt.

Uiteindelijk werden Pupienus en Balbinus door de pretoriaanse garde vermoord die ontevreden was over de benoeming van deze twee senatorenkeizers en vreesden voor impopulaire maatregelen tegen de garde. Na deze moord werd de jonge Gordianus door de pretorianen tot keizer uitgeroepen, en is hij tegenwoordig bekend als Gordianus III. In 244 overleed ook deze Gordianus in het oosten, hoe is niet precies bekend. Vermoedelijk vermoord en nog geen 20 jaar oud.....

Elagabalus

Een keizer die ik eigenlijk niet verzamel, Elagabalus, maar ik was gefascineerd door dit prachtige portret van deze merkwaardige jonge keizer, die uit Syrië afkomstig was.

Over deze keizer doen allerlei bijzondere verhalen de ronde. Zo beweerde Cassius Dio dat hij zich als prostituee zou hebben uitgegeven in taveernes, bordelen en zelfs in het paleis. Hij zou make-up en damespruiken hebben gedragen. Andere verhalen vertellen dat hij een verzameling spinnenwebben zou hebben gehad, en dat hij loterijen hield waarbij men de meest bizarre dingen kon winnen. En zo kan ik nog even doorgaan. Veel verhalen zijn vast niet betrouwbaar, en houden vermoedelijk verband met zijn nogal zonderlinge geloofspraktijken.

Aanbidding van de zonnegod
De keizer hoopte de Syrische zonnegod 'El Gebal' tot de status van Romeinse oppergod te kunnen verheffen, onder de naam Sol Invictus, de onoverwinnelijke zon. Om hogepriester van dit nieuwe geloof te kunnen worden besneed de keizer zichzelf. Er kwam ook een Elagabalium, een tempel voor deze zonnegod. Senatoren moesten toezien hoe hij rond het altaar van de zonnegod danste en elke midzomer een groot feest ter ere van El Gebal hield, waarbij hij voedsel liet uitdelen aan het volk, dat hier uiteraard zeer blij mee was. Eén keer liet hij tijdens dit feest de heilige zwarte steen van Emesa rondrijden op een strijdwagen zonder berijder, zodat het leek alsof de steen zelf reed. Elagabalus zelf liep voor de wagen uit, met zijn gezicht ernaartoe terwijl hij de teugels hield. Elagabalus trouwde zelfs met een Vestaalse Maagd omdat hij meende dat zo'n huwelijk goddelijke kinderen zou voortbrengen. Voor de Romeinse godsdienst was dit heiligschennis, want Vestaalse Maagden hoorden ook daadwerkelijk maagd te blijven.
Uiteindelijk gebeurde het onvermijdelijke, en werd hij vermoord door de Pretoriaanse garde.

Op de achterzijde van deze denarius staat de keizer zelf. In hoedanigheid van priester brengt hij een offer aan de zonnegod El Gebal. Let op de ster, die heeft een staart, dus zou een vallende komeet kunnen zijn. Niet op alle munten van dit type is overigens een ster met staart te zien.

Keizer te paard

Dit is een heel aardige voorstelling van een keizer te paard. Het betreft hier de beroemde Septimius Severus, keizer van 193 tot 211. Een Romeins soldaat houdt het paard in bedwang. De afbeelding staat symbool voor de terugkeer van Severus (en zoon en medekeizer Caracalla) na een militaire campagne in het Oosten. Op de achterzijde staat daarom ADVENT AUGG (komst van de keizers).

Over keizer Severus
Heel bijzonder is dat Severus uit Afrika kwam. Hij is geboren in de Noord-Afrikaanse stad Leptis Magna. Deze keizer staat bekend als een krachtige heerser die het intern verdeelde Romeinse rijk na een burgeroorlog bij elkaar bracht. Nadat hij intern orde op zaken had gesteld door andere uitgeroepen keizers te verslaan, heeft hij het Romeinse rijk uitgebreid richting het oosten (Mesopotamië en Parthia) en het zuiden (gebieden in Noord Afrika). Vervolgens richtte hij zijn aandacht op Britannia, waar hij de tachtig jaar oude muur van Hadrianus liet herstellen. Daar stierf hij op 65-jarige leeftijd een natuurlijke dood (heel bijzonder voor een Romeinse keizer!) in York.

Een Romeins historicus bericht dat Severus op zijn sterfbed zijn beide zoons de volgende raad gaf: 'vermijd tweespalt, maak de soldaten rijk en bekommer je niet om de anderen' (Cassius Dio 77,15).

Zijn zonen Caracalla en Geta zouden hem opvolgen.